Jakie prawa ma pracownik na umowie na czas określony w Polsce?

Umowa na czas określony to obok umowy na czas nieokreślony najczęściej spotykana forma zatrudnienia w Polsce. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2023 roku około 15 procent pracowników w gospodarce narodowej pracowało właśnie na takiej podstawie, co pokazuje skalę tego zjawiska na rynku pracy. Choć wielu pracowników wciąż kojarzy zatrudnienie terminowe z mniejszym bezpieczeunkiem socjalnym, przepisy Kodeksu pracy w obecnym brzmieniu dają osobom zatrudnionym w ten sposób szereg bardzo konkretnych uprawnień. Poniżej szczegółowo wyjaśniamy najważniejsze zasady, limity oraz obowiązki pracodawcy wynikające z takich kontraktów.

Limity ustawowe czasu trwania umowy terminowej

Od stycznia 2016 roku w polskim prawie pracy obowiązują rygorystyczne ograniczenia dotyczące tego, jak długo można trzymać pracownika na umowach terminowych. Zgodnie z znowelizowanymi przepisami, łączny czas trwania umów na czas określony zawartych między tym samym pracodawcą a tym samym pracownikiem nie może przekraczać 33 miesięcy.

Co niezwykle istotne, do tego limitu wlicza się każda kolejna umowa terminowa, niezależnie od przerw, jakie występowały między nimi. Dodatkowo ustawodawca wprowadził ograniczenie ilościowe – między tymi samymi stronami można zawrzeć maksymalnie trzy umowy na czas określony. Przekroczenie któregokolwiek z tych limitów skutkuje tym, że z mocy samego prawa stosunek pracy staje się umową na czas nieokreślony. W takiej sytuacji pracownik nie musi składać dodatkowych wniosków, a pracodawca ma obowiązek potwierdzić ten fakt na piśmie.

Zasady obliczania okresu wypowiedzenia umowy

Wielu pracowników niesłusznie zakłada, że umowy zawarte na czas określony można rozwiązać w dowolnym momencie z dnia na dzień lub że nie obowiązują w ich przypadku standardowe okresy wypowiedzenia. To powszechny mit. Od dłuższego czasu okres wypowiedzenia umowy terminowej jest dokładnie taki sam, jak w przypadku umów bezterminowych i zależy wyłącznie od łącznego stażu pracy u danego pracodawcy.

Aby dokładnie określić, ile wynosi okres wypowiedzenia w konkretnym przypadku, warto przeanalizować poniższe zestawienie oparte na przepisach Kodeksu pracy:

Staż pracy u danego pracodawcy | Okres wypowiedzenia umowy | Uwagi praktyczne
poniżej 6 miesięcy zatrudnienia | 2 tygodnie | dotyczy także krótkich kontraktów próbnych
od 6 miesięcy do 3 lat | 1 miesiąc | obejmuje stabilne umowy średniookresowe
powyżej 3 lat pracy w firmie | 3 miesiące | najdłuższy, pełny okres wypowiedzenia

Warto pamiętać, że do stażu pracy, od którego zależy długość wypowiedzenia, wlicza się cały okres zatrudnienia u danego pracodawcy, w tym wszystkie wcześniejsze umowy terminowe, okresy próbne oraz ewentualne umowy na zastępstwo. Pracownik zatrudniony od kilku lat na kolejnych kontraktach terminowych ma zatem dokładnie takie same prawa do dłuższego okresu wypowiedzenia jak osoba na etacie stałym.

Prawo do urlopu wypoczynkowego i świadczeń socjalnych

Każda osoba zatrudniona na podstawie umowy na czas określony nabywa pełne prawo do urlopu wypoczynkowego na takich samych zasadach, jak pracownik zatrudniony na czas nieokreślony. Urlop ten nalicza się proporcjonalnie do przepracowanego okresu w danym roku kalendarzowym lub w wymiarze 20 lub 26 dni rocznie, zależnie od ogólnego stażu edukacyjno-zawodowego pracownika.

Pracodawca nie ma prawa ograniczać liczby dni wolnych ani traktować pracownika terminowego gorzej pod względem dostępu do benefitów pozapłacowych. Zatrudnionym na czas określony przysługuje w pełni:
– prawo do płatnego urlopu chorobowego oraz świadczeń z ZUS,
– dostęp do Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych na równych zasadach,
– dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej,
– prawo do odprawy pieniężnej w przypadku zwolnień grupowych.

Wyjątki od reguły 33 miesięcy i limitu trzech umów

Przepisy Kodeksu pracy przewidują jednak pewne szczególne sytuacje, w których ograniczenia dotyczące czasu trwania 33 miesięcy oraz limitu trzech umów terminowych po prostu nie mają zastosowania. Dotyczy to przede wszystkim specyficznych form zatrudnienia, które ze swojej natury wymagają elastyczności.

Do najważniejszych wyjątków należą umowy zawierane w celu zastępstwa nieobecnego pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, na przykład podczas długiego urlopu macierzyńskiego, wychowawczego lub ciężkiej choroby. Wyłączone spod ogólnych limitów są także umowy zawierane w celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym, a także umowy zawierane w celu sprawowania opieki nad mieniem lub gdy pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie, które zostaną zgłoszone do właściwego okręgowego inspektoratu pracy w ciągu 5 dni roboczych od dnia zawarcia takiego kontraktu.

Praktyczne kroki przed podpisaniem nowej umowy

Zanim pracownik złoży swój podpis pod nową umową na czas określony, powinien dokładnie zweryfikować kilka kluczowych elementów dokumentu. Należy upewnić się, że w treści umowy prawidłowo wskazano rodzaj umowy, dokładną datę jej rozpoczęcia oraz precyzyjnie określony dzień jej zakończenia. Warto również sprawdzić, czy pracodawca uwzględnił wszystkie składniki wynagrodzenia, wymiar czasu pracy oraz miejsce wykonywania obowiązków zawodowych.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prawnych lub podejrzenia, że pracodawca obejmuje przepisy Kodeksu pracy w sposób nieuczciwy, warto skorzystać z bezpłatnych porad specjalistów z Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy dyżurują telefonicznie oraz przyjmują skargi i wnioski w placówkach regionalnych. Oficjalne interpretacje przepisów można również znaleźć na stronach internetowych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz w publikacjach Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących rynku pracy w Polsce.