Frontex ma otrzymać szersze uprawnienia do deportacji także poza UE

Komisja Europejska ma przedstawić 27 października propozycję szerokiej reformy Frontexu. Zgodnie z informacjami POLITICO Europe agencja mogłaby otrzymać większą rolę w organizowaniu powrotów osób, które nie mają prawa pozostać w Unii Europejskiej, w tym możliwość prowadzenia operacji poza terytorium Wspólnoty. Plan zakłada także szybsze reagowanie na kryzysy graniczne oraz zwiększenie dostępnych zasobów.

Na dzień publikacji materiału propozycja nie była jeszcze oficjalnie przedstawiona. Informacje o jej założeniach POLITICO Europe uzyskało od dwóch unijnych urzędników zaznajomionych z projektem. Komisja Europejska nie ogłosiła więc jeszcze ostatecznego kształtu reformy ani szczegółowych przepisów.

Najważniejsze fakty

Większy udział w powrotach

Jednym z głównych elementów reformy ma być przekształcenie Frontexu w unijną agencję zajmującą się powrotami. Chodzi o osoby, którym państwa członkowskie odmówiły prawa do pobytu i które powinny opuścić terytorium Unii.

Planowane uprawnienia miałyby obejmować organizowanie operacji powrotowych poza UE, a także transfery pomiędzy państwami trzecimi. Oznaczałoby to rozszerzenie praktycznego zakresu działań agencji poza ochronę zewnętrznych granic Wspólnoty.

Reforma jest przygotowywana po przyjęciu przez unijnych prawodawców nowych przepisów dotyczących powrotów. Ich celem jest przyspieszenie procedur deportacyjnych. W debacie unijnej pojawiła się również możliwość tworzenia ośrodków powrotowych poza UE. Szczegóły dotyczące tego, jak Frontex miałby działać w takich operacjach i jakie zabezpieczenia prawne będą obowiązywać, pozostają jednak do potwierdzenia w oficjalnym projekcie Komisji.

Reakcja na kryzysy w ciągu doby

Drugim filarem reformy ma być poprawa zdolności do przewidywania i obsługi nagłych kryzysów na granicach. Komisja chce, aby Frontex mógł kierować wsparcie w miejsce kryzysu w ciągu 24 godzin.

Według POLITICO Europe impulsem do tych zmian były między innymi doświadczenia z kryzysu migracyjnego w Ceucie, hiszpańskim mieście położonym na północnym wybrzeżu Afryki. Wydarzenia te pokazały problemy z szybkim rozpoznaniem zagrożenia i skierowaniem odpowiednich sił oraz sprzętu.

Agencja miałaby rozbudować system wczesnego ostrzegania i dokładniej monitorować potencjalne punkty zapalne. Wśród analizowanych narzędzi wymieniono również obserwowanie mediów społecznościowych. Samo monitorowanie nie oznacza jednak automatycznego potwierdzenia, że zapowiadany kryzys rzeczywiście nastąpi. Ostateczny zakres takich działań powinien zostać opisany w propozycji legislacyjnej.

Personel i problem dostępnych funkcjonariuszy

Frontex miał około 7800 osób w stałym korpusie na początku 2026 roku. Agencja zmierza do osiągnięcia poziomu 10 tysięcy pracowników do 2027 roku. Wcześniej przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen mówiła o zwiększeniu europejskich sił granicznych i przybrzeżnych nawet do 30 tysięcy osób.

Tak szybka rozbudowa napotyka jednak ograniczenia. Państwa członkowskie obawiają się, że przekazanie większej liczby funkcjonariuszy do struktur unijnych osłabi ich własne służby. Dlatego Komisja rozważa rozwiązanie łączące stały korpus z dużą rezerwą, którą można byłoby uruchamiać w razie potrzeby.

Taki model zwiększałby możliwości szybkiego rozmieszczenia personelu bez konieczności utrzymywania całej dodatkowej obsady w stałej gotowości. Jednocześnie jego skuteczność zależałaby od tego, ilu funkcjonariuszy i jaki sprzęt państwa rzeczywiście udostępnią podczas kryzysu.

Znaczenie dla państw UE i prawa migrantów

Rozszerzenie kompetencji Frontexu może wpłynąć na sposób organizowania operacji powrotowych przez państwa członkowskie, w tym na ich współpracę z krajami spoza Unii. Dla Polski znaczenie będzie miało przede wszystkim to, jak nowe zadania zostaną podzielone między agencję a krajowe służby graniczne oraz jakie zasady będą obowiązywać przy przekazywaniu osób poza UE.

Reforma prawdopodobnie wywoła również debatę o odpowiedzialności Frontexu i ochronie praw migrantów oraz osób ubiegających się o azyl. Im szersze będą działania agencji poza granicami Unii, tym większe znaczenie będą miały zasady kontroli, możliwość składania skarg i odpowiedzialność za przebieg operacji.

Na razie nie wiadomo, czy Komisja Europejska przyjmie projekt dokładnie w zapowiadanym kształcie. Po jego publikacji konieczne będzie sprawdzenie podstawy prawnej nowych uprawnień, zasad prowadzenia operacji poza UE, źródeł finansowania oraz mechanizmów nadzoru nad Frontexem.

Źródło: POLITICO Europe, „Frontex set for new powers to deport beyond EU borders in latest overhaul”, https://www.politico.eu/article/frontex-set-for-new-powers-to-deport-beyond-eu-borders-in-latest-overhaul/