W ostatnich dniach w Polsce doszło do serii niepokojących wydarzeń: ataków nożowników w szkołach, zatrzymań nastolatków podejrzewanych o planowanie przemocy oraz publikowania w sieci nagrań z groźbami. Te dramatyczne sytuacje wywołały falę nie tylko uzasadnionego strachu, ale także masowej dezinformacji. Psycholożka dr Joanna Skruczaj-Olejnik w rozmowie z Polską Agencją Prasową zwraca uwagę, że nieprawdziwe informacje są rozpowszechniane zarówno świadomie, jak i nieświadomie – często przez osoby, które w dobrej wierze chcą ostrzec innych.
Jak działa mechanizm dezinformacji?
Ekspertka wyjaśnia, że u podstaw zjawiska leżą silne emocje, przede wszystkim lęk. Kiedy czujemy zagrożenie, naturalnie dążymy do odzyskania kontroli. Przesłanie ostrzeżenia znajomym daje nam złudne poczucie, że robimy coś pożytecznego. W takich momentach emocje wygrywają z logiką – przestajemy zastanawiać się nad wiarygodnością informacji, jej źródłem ani nad tym, kto nam ją przekazał.
– Mechanizm ten uruchamia się najczęściej wtedy, gdy chcemy ostrzec innych przed rzekomym niebezpieczeństwem. Takie treści sugerują, że jesteśmy w posiadaniu wyjątkowej wiedzy, którą natychmiast trzeba przekazać dalej. W ten sposób, z pozoru w dobrej wierze, tworzymy internetowe łańcuszki dezinformacji – mówi dr Skruczaj-Olejnik, porównując to zjawisko do gry w głuchy telefon.
Szczególne zagrożenie: bezpieczeństwo dzieci
Psycholożka podkreśla, że dezinformacja związana z atakami w szkołach jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ bazuje na rzeczywistych zdarzeniach dotyczących bezpieczeństwa dzieci. To właśnie ta cząstka prawdy drastycznie nakręca spiralę strachu.
– Kiedy zaczynamy bać się o nasze dzieci lub własne życie, emocje natychmiast biorą górę i odczuwamy potrzebę natychmiastowego działania i zaalarmowania innych. Niestety, w takich momentach silne emocje całkowicie wyprzedzają chłodną refleksję. To zaś potęguje ogólną panikę – wyjaśnia.
Konsekwencje dla dzieci i dorosłych
Rozprzestrzenianie się dezinformacji może mieć poważny wpływ zarówno na dzieci, jak i dorosłych. U dzieci może spaść poczucie bezpieczeństwa. Droga do szkoły i sam budynek przestają kojarzyć się z nauką, a zaczynają z zagrożeniem. W konsekwencji stan silnego napięcia może wywołać problemy z koncentracją, zaburzenia snu czy lęk przed pójściem do szkoły.
Z kolei u dorosłych uruchamia się potężny instynkt ochrony własnych dzieci. Rodzice mogą ulec złudnej logice, opartej na trosce: „nawet jeśli informacja, którą przekażę, to kłamstwo, to lepiej ostrzec i najwyżej się pomylić, niż zignorować i doprowadzić do tragedii”. W takich wypadkach fake newsy rozprzestrzeniają się błyskawicznie.
| Najważniejsze fakty |
|---|
| W ostatnich dniach w Polsce doszło do ataków nożowników w szkołach oraz zatrzymań nastolatków podejrzewanych o planowanie przemocy. |
| Dezinformacja na ten temat rozprzestrzenia się w mediach społecznościowych i zamkniętych grupach rodzicielskich. |
| Psycholożka dr Joanna Skruczaj-Olejnik wskazuje, że u podstaw zjawiska leży lęk i potrzeba ostrzeżenia innych. |
| Fałszywe informacje mogą obniżyć poczucie bezpieczeństwa u dzieci i wywołać panikę wśród dorosłych. |
Jak przerwać łańcuszek dezinformacji?
Pytana o to, jak przerwać błędne koło, dr Skruczaj-Olejnik przyznaje, że nie jest to łatwe zadanie. Kluczowy jest moment świadomego zatrzymania się.
– Musimy wyhamować automatyczną, podyktowaną strachem reakcję i przejąć kontrolę nad impulsem. Zamiast szukać pozornego ukojenia w bezrefleksyjnym podawaniu wiadomości dalej, należy przekierować energię na działanie racjonalne: weryfikację pierwotnego źródła i sprawdzenie, skąd ta informacja tak naprawdę się wzięła – radzi ekspertka.
Praktyczne wskazówki dla czytelników
Zanim przekażesz ostrzeżenie dalej, zadaj sobie kilka pytań: Kto jest autorem informacji? Czy podano konkretne źródło, datę i miejsce zdarzenia? Czy wiadomość pojawiła się w oficjalnych mediach lub na stronach służb? Jeśli masz wątpliwości, sprawdź w kilku niezależnych źródłach. Powstrzymanie się od natychmiastowego udostępnienia nie oznacza lekceważenia zagrożenia – to odpowiedzialne działanie, które chroni innych przed niepotrzebną paniką.
Źródło: RMF24 – Polska, https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-mozesz-nieswiadomie-nakrecac-spirale-strachu-zobacz-co-mowi-,nIdn,1021277
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna