Polskie urzędy nadzoru, w tym UOKiK, działają sprawnie systemowo, ale sposób egzekwowania przepisów wymaga pilnych zmian. Tak wynika z najnowszego raportu Centrum Strategii Rozwojowych (CSR), który przeanalizował działalność czterech kluczowych regulatorów: UOKiK, URE, UKE i UTK. Głównym problemem okazuje się przewlekłość postępowań i nadmierny formalizm, które uderzają zarówno w przedsiębiorców, jak i konsumentów.
Najważniejsze fakty
| Fakt | Szczegóły |
|---|---|
| Tylko 3% postępowań UOKiK kończy się w ustawowym terminie 5 miesięcy | Średni czas trwania: 12-19 miesięcy, w skrajnych przypadkach do 69 miesięcy |
| 78,1% przedsiębiorców uznaje nadmierny formalizm za istotną barierę w działalności | 43% decyzji UOKiK jest zaskarżanych do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów |
| W 2025 roku prezes UOKiK wydał 900 decyzji, nakładając kary o łącznej wartości 1,15 mld zł | Działania urzędu przyniosły konsumentom co najmniej 160 mln zł przysporzeń |
Przewlekłość i formalizm jako główne bariery
Raport CSR wskazuje, że polskie organy nadzoru prawidłowo wypełniają swoją rolę, ale sposób ich działania wymaga korekt. Problemem jest przede wszystkim nadmiernie rozbudowana zasada pisemności postępowań, która wydłuża je nawet kilkunastokrotnie względem ustawowego terminu. Jak podkreśla Piotr Głowacki, doradca prezydenta RP ds. gospodarczych, potrzebne jest mniej formalizmu, ale jednocześnie polskie urzędy nie powinny być nadmiernie wycofywane z rynku, bo zapewniają konsumentom silną pozycję względem biznesu.
Najdłuższe z analizowanych postępowań antymonopolowych przed UOKiK trwało 69 miesięcy, czyli prawie 6 lat. Tymczasem ustawa przewiduje na to 5 miesięcy. Eksperci zwracają uwagę, że na długich postępowaniach tracą przede wszystkim konsumenci – jeśli decyzja zapada dopiero po latach od wystąpienia naruszenia, może ono trwać i wyrządzać szkody przez cały czas postępowania.
Brak dialogu z przedsiębiorcami i nakładanie się kompetencji
Autorzy raportu postulują, by regulatorzy częściej prowadzili dialog z rynkiem jeszcze przed wszczęciem formalnego postępowania. Obecnie skupiają się głównie na karaniu i sankcjonowaniu, zamiast pomagać przedsiębiorcom szukać dobrych ścieżek postępowania. Radosław Żydok, ekspert CSR, podkreśla, że urzędy nie mają też możliwości oceny wpływu swoich decyzji na rynek – ani przed ich podjęciem, ani po ich wdrożeniu, a często mówimy o decyzjach o wadze setek milionów złotych.
Kolejnym problemem jest brak systemowego mechanizmu rozstrzygania kwestii nakładających się kompetencji regulatorów. W efekcie ta sama praktyka rynkowa może być oceniana przez dwa organy według różnych standardów. Dla porównania, w Wielkiej Brytanii w latach 2023-2024 żadna sprawa w systemie współdzielenia kompetencji nie zakończyła się sporem kompetencyjnym, a w Niemczech urząd antymonopolowy i regulator sieciowy mają wspólny dokument określający podział kompetencji.
Konsekwencje dla konsumentów i przedsiębiorców
Dr Tomasz Sińczak, prezes Fundacji Forum Konsumentów, wskazuje, że konsumenci oczekiwaliby szybszego rozpatrywania spraw, lepszej przejrzystości przepisów i większej egzekwowalności prawa. Tymczasem przy praktykach obejmujących miliony konsumentów skumulowana szkoda może wielokrotnie przewyższać wysokość ewentualnej kary.
Z danych OECD przywołanych w raporcie wynika, że formalną ewaluację ex post prowadzi tylko 23 proc. ze 149 badanych regulatorów w 42 krajach. W Polsce żaden z czterech analizowanych organów nie ma mechanizmu systematycznej oceny skutków swoich decyzji po ich wdrożeniu, a przepisy nie nakładają na nie takiego obowiązku.
Potrzeba zmian systemowych
Eksperci postulują, by umożliwić regulatorom większy dialog z rynkiem i przesunąć akcent z rozwiązań sankcyjnych na rozwiązania ex ante, czyli komunikujące rynkowi, jakie powinny być reguły postępowania. Zwracają też uwagę na niedobór zasobów – URE w sprawozdaniu za 2025 rok wymienia niedofinansowanie, niewystarczające zasoby kadrowe i dużą rotację pracowników (średnio 10 proc. w latach 2023-2025), podczas gdy zakres jego obowiązków się rozszerza.
Piotr Głowacki podsumowuje: jako gospodarka nadal goniąca znacznie bogatsze kraje musimy zadbać o to, żeby regulacje dobrze działały. Potrzebne są zmiany usprawniające polski system regulacyjny, w tym precyzyjniejsze określenie ram kompetencyjnych poszczególnych urzędów i instytucji regulacyjnych.
Źródło: Bankier.pl – Wiadomości, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Postepowania-antymonopolowe-trwaja-nawet-69-miesiecy-Jest-pomysl-na-zmiany-9190666.html
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna