Ponad 80 pozwów przeciwko funduszom ochrony środowiska. Chodzi o program „Czyste Powietrze”

Lawina pozwów sądowych zalewa wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) w związku z realizacją programu antysmogowego „Czyste Powietrze”. Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, do sądów trafiło co najmniej 81 spraw, które wnoszą wykonawcy. Spór koncentruje się na rozliczaniu inwestycji rozpoczętych na starych zasadach oraz na stosowaniu nowych, niższych limitów kosztów kwalifikowanych.

Najważniejsze fakty

Źródło: „Dziennik Gazeta Prawna”, informacje własne

Czego dotyczą pozwy

Zgromadzone w sądach pozwy dotyczą przede wszystkim rozbieżności w rozliczeniach finansowych między wykonawcami a funduszami. Wykonawcy zarzucają WFOŚiGW, że przy rozpatrywaniu wniosków o płatność stosują nowe, obniżone limity kosztów kwalifikowanych do inwestycji, które zostały rozpoczęte i zaakceptowane na podstawie wcześniejszych, wyższych stawek.

Program „Czyste Powietrze” od początku zakładał dofinansowanie wymiany starych pieców i termomodernizacji budynków. W trakcie jego trwania wielokrotnie zmieniano regulaminy i limity, co – zdaniem wykonawców – doprowadziło do sytuacji, w której fundusze jednostronnie obniżają przyznane wcześniej kwoty dotacji. W efekcie wykonawcy muszą pokrywać różnicę z własnej kieszeni lub negocjować z klientami.

Kto pozywa i jakie są skutki

Powodami w sprawach są przede wszystkim firmy instalacyjne i wykonawcze, które na co dzień realizują inwestycje dla beneficjentów programu. Dla wielu z nich opóźnienia w płatnościach lub obniżenie kwoty dofinansowania oznaczają poważne problemy finansowe, a w skrajnych przypadkach – ryzyko utraty płynności.

Sprawy trafiły do sądów w różnych województwach. Skala zjawiska – 81 pozwów – może być jednak tylko wierzchołkiem góry lodowej, ponieważ wiele firm dopiero przygotowuje się do kroków prawnych lub czeka na rozwój sytuacji. Dla beneficjentów programu, czyli właścicieli domów jednorodzinnych, oznacza to ryzyko, że wykonawca, który nie otrzyma pełnej zapłaty od funduszu, może dochodzić brakującej kwoty od zleceniodawcy.

Program „Czyste Powietrze” pod lupą sądów

Program „Czyste Powietrze” jest sztandarowym projektem antysmogowym rządu, realizowanym przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz fundusze wojewódzkie. Jego celem jest poprawa jakości powietrza poprzez wymianę starych kotłów i ocieplenie budynków. Od początku funkcjonowania programu wielokrotnie zmieniano jego zasady, co budziło kontrowersje zarówno wśród beneficjentów, jak i wykonawców.

Napływające pozwy sądowe to nowy, poważny problem dla administracji programu. Do tej pory spory dotyczyły głównie opóźnień w wypłatach lub błędów formalnych we wnioskach. Obecnie, po raz pierwszy na taką skalę, wykonawcy kwestionują same zasady rozliczania inwestycji, powołując się na ochronę praw nabytych.

Co to oznacza dla czytelników

Dla osób, które skorzystały lub planują skorzystać z dotacji w ramach programu „Czyste Powietrze”, sytuacja ta ma bezpośrednie przełożenie. Przed podpisaniem umowy z wykonawcą warto dokładnie sprawdzić, na jakich zasadach będzie rozliczana inwestycja i jakie ryzyko wiąże się z ewentualnymi zmianami limitów. W przypadku już realizowanych projektów, jeśli pojawią się problemy z płatnościami, warto skontaktować się z właściwym wojewódzkim funduszem i uzyskać pisemne potwierdzenie warunków.

Sprawy sądowe mogą również wpłynąć na tempo wypłat dotacji w przyszłości, ponieważ fundusze będą musiały angażować zasoby w obsługę prawną. Dla beneficjentów oznacza to potencjalne wydłużenie czasu oczekiwania na refundację.

Co dalej

Sprawa jest rozwojowa. Na razie nie wiadomo, jak sądy rozstrzygną pierwsze pozwy i czy wyroki stworzą precedens dla kolejnych spraw. Eksperci wskazują, że kluczowe będzie ustalenie, czy zmiana limitów kosztów w trakcie trwania programu była zgodna z prawem i czy wykonawcy mogą skutecznie domagać się rozliczenia według starych zasad.

Źródło: Business Insider Polska, Fala pozwów w sprawie „Czystego Powietrza”