Polska po blisko 30 latach przerwy ponownie staje przed wyzwaniem budowy i organizacji obiektów ochrony zbiorowej. Rządowy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej przewiduje przeznaczenie około 5 miliardów złotych bezpośrednio dla samorządów na ten cel w latach 2025-2026. Całkowity budżet programu na ten okres to blisko 34 miliardy złotych. Eksperci zgodnie podkreślają, że samo finansowanie to dopiero początek, a prawdziwym wyzwaniem będzie stworzenie spójnego i funkcjonalnego systemu bezpieczeństwa.
Powrót do obrony cywilnej po latach zaniedbań
Przez ostatnie dekady temat ochrony ludności i obrony cywilnej był w Polsce marginalizowany. Zmieniająca się sytuacja geopolityczna, rosnące ryzyko katastrof naturalnych, zagrożenia dla infrastruktury krytycznej oraz potencjalne przerwy w dostawach energii sprawiły, że konieczne stało się ponowne spojrzenie na bezpieczeństwo w wymiarze lokalnym. Obecnie to gminy, miasta i powiaty stają się kluczowymi ogniwami w systemie reagowania kryzysowego, co oznacza, że na ich barki spadnie duża część odpowiedzialności za planowanie, realizację i utrzymanie infrastruktury ochronnej.
Nie tylko beton, ale i system
Jak zauważa mec. Michał Liżewski, partner kancelarii LEGALLY.SMART i specjalista z zakresu zamówień publicznych i prawa budowlanego, największym problemem nie jest sama budowa schronów. „Największym ryzykiem nie jest dziś brak pieniędzy, ale wydanie miliardów złotych bez stworzenia modelu zarządzania nową infrastrukturą” – podkreśla Liżewski. Aby schrony i inne obiekty ochronne były skuteczne, muszą mieć jasno określonego gospodarza, procedury uruchamiania, źródło finansowania utrzymania oraz być integralną częścią lokalnych planów reagowania. Bez tych elementów, nawet najbardziej nowoczesne obiekty mogą okazać się bezużyteczne w sytuacji zagrożenia.
Funkcje podwójnego zastosowania (dual-use)
Naturalnym kierunkiem w planowaniu nowych inwestycji są obiekty dual-use, czyli te o podwójnym zastosowaniu. Mogą to być szkoły, hale sportowe, parkingi podziemne czy centra aktywności lokalnej, które na co dzień służą mieszkańcom, a w razie kryzysu pełnią funkcję schronów lub magazynów. Takie rozwiązanie pozwala na efektywniejsze wykorzystanie zasobów i łatwiejsze uzasadnienie kosztów utrzymania. Jednak i w tym przypadku kluczowe jest kompleksowe podejście. Mecenas Liżewski ostrzega przed sprowadzaniem inwestycji dual-use wyłącznie do projektu budowlanego. Już na etapie planowania należy odpowiedzieć na pytania dotyczące zarządzania obiektem w sytuacji kryzysowej: kto będzie nim zarządzał, kto będzie ponosił koszty utrzymania i kto podejmie decyzje w momencie zagrożenia.
Wyzwania organizacyjne i prawne
Samorządy stoją przed zadaniem, które wykracza poza samo wydanie środków. Muszą stworzyć kompleksowe lokalne systemy odporności, obejmujące nie tylko obiekty, ale także procedury, plany ewakuacji, systemy ostrzegania i komunikacji z mieszkańcami. Konieczne jest też uregulowanie kwestii prawnych i organizacyjnych, takich jak: kto będzie odpowiadał za utrzymanie infrastruktury przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat, jakie procedury zostaną uruchomione w razie zagrożenia, i jak obiekty będą używane w czasie pokoju, a jak podczas kryzysu. Brak jasnych odpowiedzi na te pytania może sprawić, że inwestycje, choć kosztowne, nie przełożą się na realne zwiększenie bezpieczeństwa.
Najbliższe lata będą kluczowe dla budowania nowoczesnego systemu obrony cywilnej w Polsce. Samorządy muszą połączyć inwestycje budowlane z prawem, zarządzaniem kryzysowym, finansowaniem utrzymania i komunikacją z mieszkańcami, aby zapewnić, że środki przeznaczone na schrony faktycznie przełożą się na zwiększone bezpieczeństwo i odporność lokalnych społeczności.
Kluczowe aspekty programu ochrony ludności
Aspekt | Szczegóły
— | —
Kwota dla samorządów | Około 5 mld zł z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej
Całkowity budżet programu | Blisko 34 mld zł na lata 2025-2026
Główne wyzwanie | Stworzenie modelu zarządzania i procedur, nie tylko budowa obiektów
Obiekty dual-use | Szkoły, parkingi, hale sportowe pełniące funkcje ochronne w kryzysie; wymagają precyzyjnego planowania i zarządzania
Kluczowe pytania dla samorządów | Kto zarządza, kto utrzymuje, jakie procedury, jak obiekt działa bez prądu, kto ma dostęp do kluczy i zapasów
Źródło: 300Gospodarka, https://300gospodarka.pl/news/5-mld-na-schrony-jak-madrze-wykorzystac-te-pieniadze
Datos clave
| Punto | Detalle |
|---|---|
| Fuente | 300Gospodarka |
| Fecha | 2026-07-03T21:22:21+00:00 |
| Tema | 5 mld zł dla samorządów na schrony. Ale bezpieczeństwa nie da się zbudować samym betonem |
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna