Sędzia sądu federalnego w Stanach Zjednoczonych Ameryki, Angel Kelley, wydała nakaz przywrócenia wszelkich materiałów historycznych i naukowych usuniętych z pomników publicznych przez administrację Donalda Trumpa. Decyzja ta zapadła po tym, jak sędzia uznała działania Białego Domu za „niebezpieczny precedens cenzury i zafałszowania”. Administracja Donalda Trumpa ma 21 dni na zastosowanie się do orzeczenia.
Tło sporu
W marcu 2025 roku Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze zatytułowane „przywracanie prawdy i zdrowego rozsądku amerykańskiej historii”. Wezwało ono sekretarza spraw wewnętrznych do zbadania pomników, monumentów i posągów pod kątem ewentualnych zmian wprowadzonych po styczniu 2020 roku, które miałyby przedstawiać „fałszywą konstrukcję amerykańskiej historii”. Rok 2020 był okresem narodowych protestów na rzecz sprawiedliwości rasowej, które doprowadziły do usunięcia posągów upamiętniających przywódców Konfederacji.
Administracja Trumpa, w ramach walki z tzw. „liberalnym wokeizmem”, dążyła do wyeliminowania „korozyjnej” lub „ideologicznej indoktrynacji” z wystaw w instytucjach historycznych i kulturalnych kraju. Rozporządzenie z 2025 roku skutkowało demontażem tablic i materiałów w tych miejscach, które odnosiły się do tematów takich jak niewolnictwo, prawa obywatelskie, historia rdzennych Amerykanów czy zmiany klimatyczne.
Sądowa interwencja
Pozew przeciwko administracji Trumpa złożyła grupa organizacji konserwatorskich w lutym. Wśród powodów znalazły się National Parks Conservation Association (NPCA), Association of National Park Rangers oraz American Association for State and Local History. Sędzia Angel Kelley z Massachusetts stanęła po stronie powodów.
W swoim orzeczeniu sędzia Kelley stwierdziła: „Pod pretekstem promowania amerykańskiej godności, administracja ta dąży do przedstawienia ograniczonej historii, nakazując usunięcie wszystkich znaków, wystaw i eksponatów interpretacyjnych w parkach narodowych, które nie są zgodne z jej preferowaną narracją, opowiadając w ten sposób półprawdy”. To stanowcze oświadczenie podkreśla obawy dotyczące integralności historycznej i wolności interpretacji.
Reakcje na wyrok
Alan Spears, starszy dyrektor ds. zasobów kulturowych w NPCA, powiedział w oświadczeniu po wyroku: „Amerykanie liczą na parki narodowe, które pomogą nam zrozumieć naszą pełną, bogatą historię. Historie triumfu i tragedii zasługują na opowiadanie w parkach”. Podobne zdanie wyraziła Emily Thompson, dyrektor wykonawcza Coalition to Protect America’s National Parks, również powódka w sprawie. „Parki narodowe istnieją, aby zachować i interpretować całą amerykańską historię, a nie tylko te jej części, które są wygodne dla niektórych polityków. To orzeczenie pomoże zapewnić, że tak pozostanie” – dodała. Rzecznik Białego Domu nie odpowiedział natychmiast na prośbę o komentarz.
Najważniejsze fakty
| Aspekt | Szczegóły |
|---|---|
| Decyzja sądu | Sędzia Angel Kelley nakazała przywrócenie usuniętych materiałów historycznych i naukowych z parków narodowych i pomników. |
| Podstawa prawna | Rozporządzenie wykonawcze Trumpa z marca 2025 r. „przywracające prawdę i zdrowy rozsądek amerykańskiej historii”, mające na celu korektę „fałszywych konstrukcji”. |
| Usunięte treści | Dotyczyły niewolnictwa, praw obywatelskich, historii rdzennych Amerykanów, zmian klimatycznych. |
| Uzasadnienie | Sędzia uznała działania za „niebezpieczny precedens cenzury i zafałszowania”, „opowiadanie półprawd”. |
Znaczenie dla czytelników Praca Gazeta
Chociaż sprawa dotyczy Stanów Zjednoczonych, ma ona szersze implikacje dotyczące interpretacji historii i wolności słowa, które są istotne w kontekście globalnym. Dla polskich czytelników, szczególnie tych zainteresowanych polityką, edukacją i prawem, decyzja ta może służyć jako przykład walki o obiektywizm historyczny i integralność instytucji publicznych. Pokazuje, jak decyzje polityczne mogą wpływać na sposób prezentowania przeszłości i jak sądownictwo może interweniować w obronie wolności naukowych i edukacyjnych.
Źródło: The Guardian World (https://www.theguardian.com/us-news/2026/jun/12/judge-national-park-trump-displays)
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna