
Umowa o pracę określa nie tylko wysokość pensji. Z dokumentu powinny wynikać także rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, wymiar etatu, termin rozpoczęcia zatrudnienia i zasady wypłaty wynagrodzenia. Pracownik przed podpisaniem powinien sprawdzić, czy ustalenia z rekrutacji są zgodne z treścią umowy.
Poniżej wyjaśniamy, jakie elementy powinien zawierać dokument, czym różnią się podstawowe rodzaje umów i na co zwrócić uwagę przed rozpoczęciem pracy.
Co powinna zawierać umowa o pracę
Umowa o pracę musi wskazywać strony stosunku pracy oraz podstawowe warunki zatrudnienia. Pracodawca powinien przekazać pracownikowi informację o warunkach zatrudnienia, w tym między innymi o normach czasu pracy, przerwach, urlopie i zasadach rozwiązania umowy.
Najważniejsze elementy dokumentu to:
- dane pracodawcy i pracownika;
- rodzaj umowy;
- stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy;
- miejsce albo miejsca wykonywania pracy;
- wynagrodzenie wraz ze składnikami;
- wymiar czasu pracy;
- dzień rozpoczęcia pracy;
- okres obowiązywania, jeśli umowa jest terminowa.
Treść powinna być zrozumiała i zgodna z ustaleniami przedstawionymi podczas rekrutacji. Jeżeli w ogłoszeniu lub rozmowie była mowa o konkretnym wynagrodzeniu, warto sprawdzić, czy chodziło o kwotę brutto, czy netto. W umowie najczęściej podaje się wynagrodzenie brutto.
Rodzaje umów a sytuacja pracownika
Kodeks pracy przewiduje między innymi umowę na okres próbny, umowę na czas określony oraz umowę na czas nieokreślony. Każda z nich tworzy stosunek pracy, ale różni się celem i trwałością zatrudnienia.
| Rodzaj umowy | Do czego służy | Co sprawdzić |
|---|---|---|
| Na okres próbny | Sprawdzeniu kwalifikacji i przydatności do pracy | Czas trwania oraz możliwość zawarcia kolejnej umowy |
| Na czas określony | Zatrudnieniu przez wskazany okres | Datę zakończenia i zasady wypowiedzenia |
| Na czas nieokreślony | Stałemu zatrudnieniu bez ustalonej daty końcowej | Okres wypowiedzenia i zakres obowiązków |
| Umowa zlecenia | Wykonaniu określonych czynności na podstawie prawa cywilnego | Zakres zlecenia, stawkę i zasady rozliczenia |
Umowa zlecenia nie jest umową o pracę. Co do zasady nie zapewnia takich samych uprawnień jak etat, między innymi ustawowego urlopu wypoczynkowego czy ochrony wynikającej z Kodeksu pracy. Jeżeli jednak współpraca faktycznie wygląda jak praca wykonywana pod kierownictwem pracodawcy, w określonym miejscu i czasie, sama nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze.
Okres próbny i czas trwania zatrudnienia
Umowa na okres próbny ma służyć sprawdzeniu, czy pracownik nadaje się do wykonywania określonej pracy, a pracodawca jest odpowiednim miejscem zatrudnienia. Jej maksymalny czas zależy między innymi od tego, na jaki okres strony planują później zawrzeć umowę terminową.
Przed podpisaniem trzeba sprawdzić:
- datę rozpoczęcia i zakończenia okresu próbnego;
- stanowisko oraz zakres obowiązków;
- wynagrodzenie;
- zasady rozwiązania umowy;
- informację, czy pracodawca przewiduje dalsze zatrudnienie.
Umowa na czas określony powinna wskazywać termin zakończenia. W określonych przypadkach przepisy przewidują limity dotyczące liczby i łącznego okresu takich umów. Wyjątki mogą dotyczyć między innymi zastępstwa nieobecnego pracownika, pracy sezonowej lub przyczyn leżących po stronie pracodawcy.
Wynagrodzenie i czas pracy
Wynagrodzenie powinno być określone w sposób pozwalający ustalić, ile i za co pracownik otrzyma. Dokument może wskazywać pensję zasadniczą oraz dodatkowe składniki, na przykład premię regulaminową, dodatek funkcyjny lub dodatek za pracę w szczególnych warunkach.
Warto zweryfikować:
Czy podana kwota jest kwotą brutto.
Czy premia jest gwarantowana, czy zależy od spełnienia warunków.
3. Kiedy wynagrodzenie jest wypłacane.
4. Czy wymiar etatu odpowiada ustaleniom.
5. Czy miejsce pracy nie zostało określone zbyt ogólnie.
Przy zatrudnieniu na część etatu wynagrodzenie i wymiar urlopu są ustalane proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, z uwzględnieniem zasad wynikających z przepisów. Informacja o normach czasu pracy i przerwach powinna zostać przekazana pracownikowi w dokumentach związanych z zatrudnieniem.
Urlop, choroba i inne prawa
Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę ma prawa wynikające z Kodeksu pracy. Obejmują one między innymi:
- coroczny płatny urlop wypoczynkowy;
- wynagrodzenie lub świadczenia związane z niezdolnością do pracy na zasadach określonych w przepisach;
- ochronę przed dyskryminacją i nierównym traktowaniem;
- prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy;
- prawo do wynagrodzenia nie niższego niż obowiązujące minimum, jeśli pracownik spełnia warunki objęcia tą regulacją;
- określone przerwy w pracy i odpoczynek dobowy oraz tygodniowy.
Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy przede wszystkim od stażu urlopowego. Do stażu mogą być wliczane okresy nauki, ale sposób ich uwzględnienia zależy od ukończonego poziomu kształcenia. Znaczenie mają również wcześniejsze okresy zatrudnienia.
Co sprawdzić przed podpisaniem
Przed złożeniem podpisu warto porównać umowę z ofertą pracy i ustaleniami z rozmowy. Szczególnej uwagi wymagają zapisy dotyczące odpowiedzialności materialnej, zakazu konkurencji, miejsca pracy, premii oraz pracy zdalnej.
Praktyczna lista kontrolna:
- Czy pracodawca i pracownik są prawidłowo wskazani?
- Czy stanowisko odpowiada faktycznie wykonywanym zadaniom?
- Czy wynagrodzenie i jego składniki są opisane jednoznacznie?
- Czy podano wymiar etatu i miejsce pracy?
- Czy rodzaj oraz czas trwania umowy są jasne?
- Czy dodatkowe dokumenty, regulaminy i załączniki zostały udostępnione?
- Czy kopia podpisanej umowy będzie dostępna dla pracownika?
Nie należy podpisywać dokumentu, którego treści nie można przeczytać albo którego postanowienia różnią się od wcześniejszych ustaleń. W razie wątpliwości można poprosić o czas na analizę i skonsultować zapis z prawnikiem, związkiem zawodowym lub Państwową Inspekcją Pracy.
Rozwiązanie umowy i okres wypowiedzenia
Umowa o pracę może zostać rozwiązana między innymi za porozumieniem stron, przez wypowiedzenie albo bez wypowiedzenia w przypadkach wskazanych w przepisach. Długość okresu wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy i stażu pracy u danego pracodawcy. Przy umowie na okres próbny obowiązują inne terminy niż przy umowie na czas określony lub nieokreślony.
Pracownik powinien zachować wypowiedzenie i potwierdzenie jego przekazania. Przy rozwiązaniu zatrudnienia pracodawca przekazuje także świadectwo pracy oraz rozlicza należności związane z zatrudnieniem, w tym niewykorzystany urlop, jeśli przepisy przewidują wypłatę ekwiwalentu.
Najważniejsze jest porównanie dokumentu z rzeczywistymi warunkami pracy. Jeśli pojawią się rozbieżności, zachowaj ogłoszenie, korespondencję i ustalenia dotyczące wynagrodzenia. W sprawach wymagających indywidualnej oceny warto skorzystać z aktualnych informacji Państwowej Inspekcji Pracy lub porady prawnej, ponieważ zastosowanie konkretnych przepisów zależy od rodzaju zatrudnienia i okoliczności sprawy.
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna