Psychoterapia systemowa: jak działa i komu naprawdę może pomóc?

Psychoterapię systemową najłatwiej skojarzyć z terapią rodzin. W praktyce – jak tłumaczy w rozmowie z RMF24 psychoterapeutka dr Anna Kubiak – systemem może być rodzina, para, a nawet pojedyncza osoba oraz jej relacje z ludźmi, własnymi przekonaniami i zachowaniami. Terapia systemowa nie polega na usuwaniu objawu w izolacji, tylko na zrozumieniu, w jakiej sieci powiązań ten objaw powstał i jaką funkcję pełni.

Czym jest system w ujęciu terapeutycznym?

System to sieć powiązań między osobami lub narracjami. Może nią być sposób, w jaki każda osoba w rodzinie myśli o danej sytuacji. Terapeuci przyglądają się relacjom, wzorcom zachowań i temu, jak ludzie się komunikują. Kluczowy jest też kontekst, w jakim problem występuje – trudno oceniać zachowanie bez uwzględnienia sytuacji, w których się pojawia.

Dlatego psychoterapeuci systemowi często pytają: „Po co to robisz?” albo „Do czego ci to służy?”. Chodzi o funkcję danego zachowania, a nie tylko o szybkie pozbycie się go. Jak zauważa dr Kubiak, bywa, że problem jest rozwiązaniem innej, wcześniejszej trudności. Osoba w przeszłości poradziła sobie z czymś w określony sposób, ale z czasem ten sposób sam stał się źródłem cierpienia.

Problem bywa rozwiązaniem. Na czym polega cyrkularność?

W codziennym myśleniu zwykle zakładamy, że przyczyna ma konsekwencję i to koniec. Terapeuci systemowi sprawdzają, jak ta konsekwencja zwrotnie wpływa na przyczynę. To tzw. cyrkularność.

Dr Kubiak podaje przykład rodziców przychodzących do gabinetu ze smutnym, często płaczącym dzieckiem. Płacz pojawia się, gdy rodzice się kłócą. Dziecko zaczyna płakać, a rodzice przerywają kłótnię i zajmują się nim. Płacz jest więc skutkiem konfliktu, ale jednocześnie kończy kłótnię i przywraca spokój. Objaw służy całemu systemowi, nie tylko osobie, która go przejawia.

Innym przykładem jest lęk przed relacjami i wychodzeniem z domu. Lęk może chronić przed wstydem i konfrontacją, ale ogranicza życie. Terapeuta nie każe wtedy od razu wyjść do ludzi, tylko wspólnie szuka innych sposobów, które pełniłyby podobną funkcję ochronną, ale nie powodowały cierpienia.

Terapeuta systemowy nie udaje eksperta

Współczesna terapia systemowa odróżnia się od innych nurtów tym, że terapeuta nie nadaje sobie statusu eksperta. Często oddaje odpowiedzialność klientowi i potrafi powiedzieć „nie wiem”. Jego rolą jest zadawanie pytań i tworzenie warunków, w których klient sam dojdzie do rozwiązania.

Terapeuci systemowi unikają też sztywnego nazywania zaburzeń. Zakładają, że ludzie, opowiadając o świecie, konstruują rzeczywistość, a diagnoza to tylko jedna z możliwych perspektyw. Ważniejszy jest język klienta i to, jak sam mówi o swoim życiu. Szukają też różnic – gdy ktoś twierdzi, że zawsze jest smutny, wspólnie sprawdzają momenty, w których bywa inaczej. Często okazuje się, że dana osoba już ma sposoby na poprawę, tylko nie do końca z nich korzysta.

Dla kogo jest terapia systemowa?

Nurt ten bardzo dobrze sprawdza się w pracy z dziećmi i nastolatkami, które często nie przychodzą na terapię dobrowolnie, tylko są przyprowadzane przez rodziców. Terapia systemowa nie skupia się wyłącznie na problemie dziecka, ale uwzględnia kontekst całej rodziny.

Z terapii systemowej mogą korzystać także pary i osoby indywidualne. To równoważne formy. Gdy przychodzi para albo rodzina, terapeuta nie traktuje ich jak grupy kilku klientów, tylko pracuje na rzecz całej pary czy rodziny. Podstawą jest wspólne ustalenie celu.

Co pozostaje niejasne lub wymaga doprecyzowania?

W opublikowanym fragmencie rozmowy dr Kubiak zaczyna opisywać pierwszą wizytę od ustalenia zasad, ale materiał nie podaje dalszych szczegółów jej przebiegu. Artykuł RMF24 nie wyczerpuje tematu i nie stanowi rekomendacji medycznej. Osoby rozważające terapię systemową powinny skontaktować się z certyfikowanym psychoterapeutą i zweryfikować jego doświadczenie w tym nurcie.

Źródło: https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-na-czym-polega-psychoterapia-systemowa-zasady-przebieg-i-kos,nIdn,1012097