W czwartek 30 lipca 2026 roku prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj wystąpił w Sejmie z alarmującym apelem dotyczącym stanu polskich finansów publicznych. Głównym przesłaniem było wezwanie do stopniowego, ale zdecydowanego ograniczania deficytu budżetowego i tempa wzrostu długu publicznego. Haładyj ostrzegł, że bez korekty polityki fiskalnej Polska może stanąć przed koniecznością gwałtownych i kosztownych działań naprawczych, które uderzą w gospodarkę i budżety samorządów.
Deficyt strukturalny od trzech lat powyżej 6 proc. PKB
Prezes NIK wskazał, że rok 2026 będzie trzecim z rzędu, w którym deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (tzw. sektor gg) przekroczy 6 proc. PKB. W 2025 roku deficyt ten wyniósł 7,3 proc. PKB. Zdaniem Haładyja obecny deficyt ma charakter strukturalny, a nie cykliczny. Oznacza to, że nie jest on wynikiem przejściowego spowolnienia gospodarczego, lecz trwałej nierównowagi między wydatkami a dochodami państwa.
„Problemem nie jest nawet wysoki deficyt w jednym roku, ale jego utrwalenie w dłuższym okresie oddziałujące na wysokie tempo narastania długu publicznego pomimo korzystnej sytuacji gospodarczej” – powiedział prezes NIK. Dodał, że utrzymywanie się wysokiego deficytu w dobrej koniunkturze jest szczególnie ryzykowne w kontekście negatywnych skutków starzenia się społeczeństwa dla budżetu.
Dług publiczny coraz bliżej progu ostrożnościowego
Według danych przedstawionych przez NIK, relacja państwowego długu publicznego do PKB według definicji krajowej wyniosła w 2025 roku 48,9 proc. Mimo że jest to poziom o ponad 11 punktów procentowych niższy od konstytucyjnego limitu zadłużenia wynoszącego 60 proc., Izba ocenia, że przestrzeń ta nie daje poczucia bezpieczeństwa.
„W strategii zarządzania długiem publicznym sektora finansów publicznych w latach 2026–2029 wskazano ryzyko przekroczenia progu ostrożnościowego 55 proc. długu do PKB już w 2028 roku” – poinformował Haładyj. Przekroczenie tego progu uruchomiłoby automatyczne procedury ostrożnościowe, które mogą mieć poważne konsekwencje dla budżetu państwa, samorządów, wydatków społecznych, a w rezultacie dla wzrostu gospodarczego i sytuacji społecznej.
Apel o stopniowe, ale konkretne działania
Prezes NIK podkreślił, że Izba nie nawołuje do raptownych i radykalnych cięć, które mogłyby zdusić wzrost gospodarczy. Wnioskuje natomiast o zaplanowanie i podejmowanie działań stopniowych, ale konkretnych, tak aby możliwe było ich optymalne i skuteczne wdrożenie w odpowiednim czasie.
„Dlatego odpowiednio wczesne skorygowanie trajektorii rosnącej nierównowagi fiskalnej pozwoli ograniczyć ryzyko dużo bardziej gwałtownych i kosztownych działań w przyszłości w wyniku ewentualnej konieczności zastosowania procedur ostrożnościowych” – argumentował Haładyj.
Kluczowe dane i zagrożenia w pigułce
| Wskaźnik | Wartość / prognoza | Źródło |
|---|---|---|
| Deficyt sektora gg 2025 | 7,3 proc. PKB | NIK / dane budżetowe |
| Deficyt sektora gg 2026 | >6 proc. PKB (trzeci rok z rzędu) | NIK |
| Dług publiczny do PKB 2025 | 48,9 proc. (definicja krajowa) | NIK |
| Próg ostrożnościowy długu | 55 proc. PKB | Ustawa o finansach publicznych |
| Ryzyko przekroczenia progu ostrożnościowego | 2028 rok | Strategia zarządzania długiem 2026–2029 |
Konsekwencje dla obywateli i samorządów
Przekroczenie progu ostrożnościowego 55 proc. oznaczałoby automatyczne uruchomienie mechanizmów naprawczych, które mogą obejmować m.in. ograniczenie wydatków budżetowych, zamrożenie niektórych transferów dla jednostek samorządu terytorialnego oraz presję na podwyżki podatków. Dla zwykłych obywateli skutkiem może być mniejsza dostępność usług publicznych, ograniczenie inwestycji samorządowych oraz potencjalnie wyższe obciążenia podatkowe w średnim terminie.
„Zwiększenie wydatków sztywnych w sytuacji, gdy za tempem ich wzrostu nie nadąża przyrost dochodów, nie zwiększa bezpieczeństwa. Wyzwaniem wówczas staje się nawet stopniowe ich ograniczanie, aby nie osłabić długookresowego potencjału wzrostowego gospodarki oraz utrzymać zdolność państwa do finansowania bezpieczeństwa, inwestycji publicznych czy wydatków społecznych” – mówił prezes NIK.
Co pozostaje niejasne
Wystąpienie prezesa NIK miało charakter ostrzeżenia i apelu, ale nie zawierało konkretnych propozycji legislacyjnych ani harmonogramu działań naprawczych. Nie wiadomo, czy rząd zamierza uwzględnić zalecenia Izby w pracach nad przyszłorocznym budżetem. NIK nie wskazał również, które konkretnie wydatki sztywne powinny być ograniczone w pierwszej kolejności. Zarówno Ministerstwo Finansów, jak i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów nie wydały jeszcze oficjalnego komentarza w sprawie sejmowego wystąpienia prezesa Haładyja.
Źródło: Bankier.pl – Wiadomości – https://www.bankier.pl/wiadomosc/NIK-apeluje-o-stopniowe-ograniczanie-deficytu-i-wzrostu-dlugu-publicznego-9175419.html
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna