W Anglii i Walii planowane jest wprowadzenie w sądach koronnych asystentów prawnych opartych na sztucznej inteligencji (AI). Celem tej inicjatywy, ogłoszonej przez wicepremiera Davida Lammy'ego, jest zmniejszenie zaległości w sprawach sądowych. Jednakże, propozycja ta spotkała się z ostrzeżeniami ze strony prawników, którzy podkreślają, że technologia nie powinna być wykorzystywana do zastępowania niezbędnego finansowania i dodatkowego personelu sądowego.
Law Society, reprezentujące ponad 200 000 adwokatów i radców prawnych, nalega na dokładną ocenę programu pilotażowego i publiczne udostępnienie jego wyników. Obawy te wynikają z wcześniejszych incydentów, w których AI generowała fałszywe orzecznictwo.
Najważniejsze fakty
| Aspekt | Szczegóły |
|---|---|
| Cel | Zmniejszenie zaległości w sprawach sądowych w Anglii i Walii |
| Technologia | Wirtualni asystenci prawni zasilani sztuczną inteligencją |
| Obawy | AI nie może zastępować finansowania i personelu; ryzyko "halucynacji" AI (fałszywe dane) |
| Podmiot odpowiedzialny | Ministerstwo Sprawiedliwości Wielkiej Brytanii, David Lammy (wicepremier) |
Program pilotażowy i jego cele
Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że sędziowie już planują wykorzystać nowe narzędzie AI do identyfikacji spraw gotowych do rozprawy oraz grupowania podobnych przesłuchań. David Lammy, przemawiając podczas London Tech Week, ma podkreślić, że sztuczna inteligencja ma moc zmieniania na lepsze sposobu, w jaki żyjemy, pracujemy i rządzimy. W kontekście wymiaru sprawiedliwości ma ona zaoszczędzić tysiące dni pracy administracyjnej dla personelu probacyjnego oraz przyczynić się do szybszego wymierzania sprawiedliwości.
Jednakże, Ian Jeffery, dyrektor naczelny Law Society of England and Wales, podkreślił, że aby wykorzystanie AI w sądach koronnych było skuteczne, program pilotażowy musi zostać dokładnie oceniony, a jego wyniki publicznie udostępnione. Zaznaczył również, że nowa technologia powinna poprawić dostęp do wymiaru sprawiedliwości, ale nie może zastąpić niezbędnego finansowania i dodatkowego personelu sądowego. Konieczne są solidne zabezpieczenia w celu ochrony integralności systemu sprawiedliwości.
Ryzyka związane z AI w prawie
Obawy dotyczące AI w systemie prawnym nie są bezpodstawne. W ubiegłym roku odnotowano przypadki, w których sztuczna inteligencja generowała zmyślone orzecznictwo, co prowadziło do poważnych problemów prawnych. W jednej ze spraw o odszkodowanie na kwotę 89 milionów funtów przeciwko Qatar National Bank, 18 z 45 cytowanych orzeczeń okazało się fikcyjnych, a powód przyznał się do korzystania z publicznie dostępnych narzędzi AI. Podobny incydent miał miejsce, gdy prawnik powołujący się na nieistniejące orzeczenia podczas kwestionowania decyzji rady gminy Haringey.
Kolejny przykład to "halucynacja AI" wyprodukowana przez Microsoft Copilot, która rzekomo pomogła policji uzasadnić decyzję o zakazie wstępu fanów Maccabi Tel Awiw na mecz z Aston Villą w listopadzie 2025 roku. W raporcie policyjnym przed meczem odniesiono się do nieistniejącego meczu między Tel Awiwem a West Hamem.
Wzrost zaległości w sądach
Kontekst dla wprowadzenia AI w sądach jest alarmujący. Liczba spraw oczekujących na rozpatrzenie w sądach koronnych w Anglii i Walii osiągnęła w tym roku rekordowy poziom ponad 80 000, co stanowi ponad dwukrotność liczby sprzed pandemii COVID-19 (38 108 w 2019 roku). Dane uzyskane na podstawie ustaw o dostępie do informacji publicznej (Freedom of Information laws) wykazały, że 2600 rozpraw w sądach koronnych w Anglii i Walii nie zostało zaplanowanych co najmniej do 2028 roku, a 29 z nich ma być rozpatrzonych dopiero w 2030 roku. Rząd ogłosił plany ograniczenia rozpraw z udziałem ławy przysięgłych, aby zreformować system sprawiedliwości i zmniejszyć zaległości.
Co to oznacza dla czytelników w Polsce?
Chociaż te zmiany dotyczą brytyjskiego systemu prawnego, stanowią one ważny sygnał dla Polski i innych krajów Unii Europejskiej. Rozwój i wdrażanie AI w sektorze publicznym, w tym w wymiarze sprawiedliwości, jest globalnym trendem. Doświadczenia innych państw, w szczególności te dotyczące wyzwań i zagrożeń, są cennym źródłem wiedzy. W Polsce również trwają dyskusje na temat wykorzystania AI w administracji publicznej i sądownictwie. Konieczne jest monitorowanie takich inicjatyw i wyciąganie wniosków, aby zapewnić, że wszelkie wdrożenia AI będą służyć poprawie efektywności, jednocześnie chroniąc prawa obywateli i integralność systemu prawnego. Warto śledzić, jak polskie instytucje podchodzą do podobnych rozwiązań i jakie zabezpieczenia prawne są wdrażane.
Fuente: The Guardian World, "Plan for AI legal assistants in England and Wales ‘cannot replace funding and staff’, lawyers say", https://www.theguardian.com/technology/2026/jun/09/ai-legal-assistants-england-wales-cannot-replace-funding-staff
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna