Spór o Trybunał Konstytucyjny układa polskie linie wyborcze przed 2027 rokiem

Bitwa o kontrolę nad Trybunałem Konstytucyjnym przekształciła się w główną oś polskiej polityki na rok przed parlamentarnymi wyborami zaplanowanymi na 2027 rok. Wokół siedziby trybunału w centrum Warszawy stanęli policjanci i protestujący, a konflikt między premierem Donaldem Tuskiem a prezydentem Karolem Nawrockim coraz wyraźniej wyznacza fronty wyborcze.

Rząd Tuska argumentuje, że trybunał musi zostać zreformowany, aby przywrócić państwo prawa i zgodność z unijnymi normami dotyczącymi bezstronności sądów. Otoczenie prezydenta Nawrockiego nazywa działania rządu zamachem na konstytucyjny porządek i oskarża koalicję o próbę przejęcia kontroli nad sądem.

Co się wydarzyło we wtorek

Kluczowy moment przyszedł we wtorek, kiedy ośmiu sędziów popieranych przez koalicję rządzącą planowało odbyć posiedzenie, na którym miały zostać zaakceptowany budżet trybunału oraz rozważone postępowania dyscyplinarne wobec jego prezesa Bogdana Święczkowskiego i jego zastępcy Bartłomieja Sochańskiego. Do rozpoczęcia posiedzenia wymagana jest obecność 10 z 15 sędziów — koalicja potrzebuje więc pozyskania co najmniej dwóch sędziów wybranych za czasów poprzedniego rządu PiS.

Opozycja się jednoczy

Kryzys zbliża do siebie prawicowe partie opozycyjne. Wśród protestujących przed trybunałem pojawił się współzałożyciel PiS Jarosław Kaczyński obok Grzegorza Brauna, skrajnie prawicowego polityka i zwolennika wyjścia Polski z UE, z którym Kaczyński wcześniej wykluczał współrządzenie. Na wiecu byli także były premier Mateusz Morawiecki oraz libertariański Sławomir Mentzen.

„Między naszymi programami jest wiele różnic. Ale zakończenie rządów premiera Tuska to fundamentalny wspólny cel” — powiedziała POLITICO Anna Bryłka, wiceprezes partii Konfederacja.

Koalicja Obywatelska Tuska prowadzi w sondażach zestawianych przez POLITICO, ale mniejsze ugrupowania koalicji mogą nie wejść do kolejnego parlamentu. To otwiera drogę do rządów PiS i innych partii prawicowych, o ile ich liderzy zdołają ze sobą współpracować.

Skalę kryzysu może też wykorzystać elektorat Tuska, rozczarowany tempem przywracania praworządności. „Te wybory będą kluczowe dla polskiej demokracji. Gdyby koalicja prawicowa doszła do władzy, zlikwidowałaby niezależne instytucje, które mogłyby ją rozliczać, i wyprowadziłaby Polskę z Unii Europejskiej, co jest otwarcie dyskutowane” — powiedział POLITICO Borys Budka, eurokołabus i były minister sprawiedliwości z Koalicji Obywatelskiej. W zeszłym tygodniu Kaczyński podniósł wątek możliwości wyjścia Polski z UE.

Ben Stanley, politolog z warszawskiego Uniwersytetu SWPS, zauważa, że kryzys daje obu stronom okazję do mobilizacji swoich zwolenników.

Korzenie konfliktu sięgają 2015 roku

Nielożenie sporu sięga ponad dekady. W październiku 2015 roku parlamentarna większość z Platformy Obywatelskiej wybrała pięciu sędziów Trybunału Konstytucyjnego — trzech na istniejące wakaty i dwóch na miejsca, które zwolniłyby po wyborach w grudniu. Trybunał później orzekł, że dwóch dodatkowych sędziów wybrano nieprawidłowo, ale nowa większość PiS poszła znacznie dalej, unieważniając wszystkie pięć wyborów, wybierając pięciu zastępców i doprowadzając do ich zaprzysiężenia przez prezydenta Andrzeja Dudę. Legitymacja trzech nowych sędziów wybranych w miejsce prawidłowo wybranych została podważona.

W ciągu kolejnych ośmiu lat PiS przebudował trybunał poprzez sporne nominacje, zmiany kierownictwa i ograniczenia proceduralne. W grudniu 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że polski trybunał nie spełnia standardów niezależnego i bezstronnego sądu z powodu nieregularności w nominacjach sprzed dekady.

Bezpośrednim zarzewiem obecnego kryzysu była decyzja Nawrockiego o wybiórczym zaprzysiężeniu ośmiu sędziów wybranych przez parlament — krytycy nazywają to jawnym naruszeniem konstytucji. Święczkowski odmówił wpuszczenia nowych sędziów do budynku trybunału. W piątek Anna Korwin-Piotrowska, powołując się na status sędziego o najdłuższym stażu, zawiesiła Święczkowskiego i jego zastępcę Sochańskiego.

Prezydent zareagował, porzucając oficjalną podróż do Senegalu i zawracając samolot nad Hiszpanią, aby wrócić do Warszawy. Przybył pod trybunał o 1 w nocy w sobotę, a nagrania pokazały, jak siłą wciska się obok Korwin-Piotrowskiej. Obóz prezydenta utrzymuje, że to sędziowie dopuścili się bezprawnego kontaktu fizycznego.

Tusk: rozwiązanie jest proste

„Rozwiązanie konfliktu jest proste i możliwe bez zmian w konstytucji” — napisał w poniedziałek premier Tusk. Według niego Nawrocki powinien uznać sędziów legalnie wybranych przez parlament, co wynika z konstytucji, i umożliwić im objęcie obowiązków. Tusk zarzucił prezydentowi wybieranie konfrontacji, która może drogo kosztować Polskę.

„Rozwiązanie jest bardzo proste. Pan dymisjonuje się, prezydent ogłasza nowe wybory i ludzie decydują… Nas nie zastraszą i nie ustąpimy” — odpowiedział wiceprzewodniczący PiS Przemysław Czarnek. Szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki nazwał konflikt „bitwą o demokrację Polski”.

Co dalej dla czytelników

Najbliższe tygodnie pokażą, czy koalicja zdoła pozyskać wystarczającą liczbę sędziów do osiągnięcia kworum, czy Święczkowski faktycznie codziennie będzie stawał pod bramą trybunału i czy prezydent podejmie kolejne kroki. Czytelnicy śledzący rozwój wydarzeń powinni zwracać uwagę na komunikaty samego trybunału, postanowienia prezydenta oraz ewentualne reakcje instytucji unijnych — szczególnie w kontekście dostępu Polski do środków unijnych, który zależy od stanu praworządności.

Stanley podkreśla, że zjednoczenie prawicy wokół sporu o trybunał może okazać się tymczasowe. Przed partiami opozycyjnymi stoi bowiem wyzwanie utrzymania jedności przez cały rok kampanii wyborczej — różnice programowe między nimi są znaczne, o czym przypomina sama Bryłka.

Najważniejsze fakty

Źródło: POLITICO Europe — https://www.politico.eu/article/crisis-over-top-court-shapes-polands-battle-lines-before-2027-election/