Brytyjskie służby bezpieczeństwa przez ponad dwie dekady monitorowały Aneurina Bevana, walijskiego polityka Partii Pracy, który stał za utworzeniem Narodowej Służby Zdrowia (NHS). Jak wynika z dokumentów udostępnionych właśnie przez National Archives, jego osobiste akta były jednak „zaskakująco łagodne”, a niektórzy oficerowie MI5 kwestionowali zasadność inwigilacji.
Aneurin „Nye” Bevan po raz pierwszy trafił w krąg zainteresowania MI5 w latach 30. XX wieku, głównie ze względu na kontakty ze znanymi komunistami. Mimo że monitoring trwał nawet po objęciu przez niego teki ministra w powojennym rządzie, który stworzył NHS, w aktach nie ma dowodów na to, by służby kiedykolwiek założyły podsłuch telefoniczny czy przechwytywały jego korespondencję.
Najważniejsze fakty
| Fakt | Szczegóły |
|---|---|
| Okres monitorowania | Od 1933 roku do zamknięcia akt w 1975 roku, 15 lat po śmierci Bevana |
| Przyczyna zainteresowania | Kontakty z komunistami, w tym z Harrym Pollittem oraz podejrzenia o kontakty ze szpiegiem Wilfredem Macartneyem |
| Reakcja MI5 | Jeden z oficerów w 1943 roku stwierdził, że działania Bevana nie powinny być przedmiotem zainteresowania służb |
| Ocena po śmierci | Oficer MI5 uznał w 1960 roku, że akta są „zaskakująco łagodne” |
Początki inwigilacji i kontakty z komunistami
MI5 założyło teczkę osobową na Bevana w 1933 roku, gdy był on jeszcze posłem z ramienia Partii Pracy z okręgu Ebbw Vale w Walii. W jednym z wpisów opisano go jako osobę, która „odziedziczyła ewangeliczny zapał swoich walijskich przodków i wie, jak wykorzystać go w sprawie komunistycznej”. Odnotowano również, że utrzymywał „bliski kontakt” z Harrym Pollittem, sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Wielkiej Brytanii, oraz innymi działaczami popierającymi jego plan organizacji „grup wolności robotniczej” mających bronić przed „kapitalistami”.
Co ciekawe, Bevan popadł w konflikt z komunistycznymi sojusznikami, którzy zarzucali mu brak zainteresowania jednością robotniczą i dążenie do budowania „własnego ruchu”. Jednak w 1936 roku doszło do pojednania, a Bevan poparł wniosek Partii Komunistycznej o afiliację przy Partii Pracy.
Sprawa szpiega i interwencja u premiera
W 1949 roku MI5 zaniepokoiła się przyjaźnią Bevana z Wilfredem Macartneyem, który w 1928 roku został skazany za szpiegostwo na rzecz Związku Radzieckiego. Nagrania rozmów Macartneya sugerowały, że przekazywał on Pollittowi informacje uzyskane od Bevana. Sprawa znalazła się na tyle poważna, że ówczesny dyrektor generalny MI5, sir Percy Sillitoe, osobiście zwrócił się do premiera Clementa Attlee. Ten jednak określił twierdzenia Macartneya jako „stek kłamstw”, choć zgodził się „ostrzec” Bevana przed kontaktami z Macartneyem.
Wewnętrzne wątpliwości służb
Najbardziej wymownym elementem ujawnionych dokumentów są wątpliwości wyrażane przez samych oficerów MI5. Jeden z nich napisał w 1943 roku: „Nie sądzę, by działalność Bevana była sprawą, w którą my, Służba Bezpieczeństwa, powinniśmy się angażować. W rzeczywistości wygłasza on dokładnie te same uwagi w Izbie Gmin dość często, jak pokazuje każdy egzemplarz Hansarda, i dlatego nie byłoby możliwe zrobienie czegokolwiek konkretnego”.
Po śmierci Bevana w 1960 roku inny oficer, przeglądając akta, skomentował: „Biorąc pod uwagę, jak kontrowersyjną postacią był Nye Bevan, teczka jest zaskakująco łagodna”.
Inne osoby monitorowane przez MI5
Wśród nowo ujawnionych dokumentów znalazły się również informacje o innych osobach. Sir Michael Tippett, wybitny brytyjski kompozytor i pacyfista, był monitorowany jako podejrzany o działalność trockistowską. MI5 uważało, że w latach 30. wstąpił najpierw do partii komunistycznej, a następnie do trockistów, pozostając aktywnym zwolennikiem do końca II wojny światowej. Jego działalność rewolucyjna była jednak mało przekonująca – w jednym z przechwyconych listów do organizatora partii komunistycznej w Londynie skarżył się na trudności w łączeniu pracy komunisty z życiem nauczyciela muzyki na wsi w Surrey.
Mimo że w 1955 roku odnotowano, że Tippett „nie zwrócił na siebie uwagi w sprawach komunistycznych lub trockistowskich”, jego radykalna przeszłość sprawiła, że w 1959 roku zablokowano mu objęcie sponsorowanego przez Foreign Office stanowiska wykładowcy w Niemczech. Dopiero w latach 60. MI5 uznało go za osobę niebudzącą zastrzeżeń. W 1966 roku został pasowany na rycerza za zasługi dla muzyki.
Dokumenty ujawniają również, że MI5 obawiało się, iż komuniści mogą próbować zakłócić koronację króla Jerzego VI w 1937 roku. Aktywiści partii komunistycznej byli ściśle obserwowani, choć sami członkowie partii otrzymali ostrzeżenia, by unikać antagonizowania w dużej mierze prorojalistycznej opinii publicznej.
Źródło: The Guardian World, https://www.theguardian.com/politics/2026/oct/22/aneurin-bevans-personal-security-file-was-remarkably-tame-national-archives
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna