Europa ociepla się w tempie ponad dwukrotnie szybszym niż średnia globalna, co potwierdza najnowszy raport European State of the Climate (ESOTC) 2025, przygotowany przez Serwis Copernicus i Światową Organizację Meteorologiczną. W 2025 roku temperatury powyżej normy objęły co najmniej 95 procent kontynentu, a pożary strawiły ponad milion hektarów. Zmiany klimatu w Europie z abstrakcyjnych prognoz stały się namacalną rzeczywistością, manifestując się w falach upałów, długotrwałych suszach, topniejących lodowcach, pożarach i degradacji torfowisk.
Kontynent pod wpływem ekstremalnego ciepła
W 2025 roku niemal cała Europa odnotowała temperatury wyższe niż średnia z lat 1991-2020. W północnej Skandynawii miała miejsce najdłuższa w historii tego regionu fala upałów, trwająca trzy tygodnie, z temperaturami przekraczającymi 30 stopni Celsjusza, nawet w pobliżu koła podbiegunowego. Tempo ocieplenia w Europie wynosi około 0,56 stopnia Celsjusza na dekadę, w porównaniu do globalnej średniej wynoszącej około 0,27 stopnia Celsjusza na dekadę, co obejmuje ostatnie 30 lat (1996-2025).
Wzrost temperatur dotknął również akweny morskie. Temperatura powierzchni morza w europejskim regionie oceanicznym osiągnęła najwyższy poziom od 1982 roku. Morskie fale upałów dotknęły 86 procent tego obszaru, co stanowi poważne zagrożenie dla ekosystemów morskich, wpływając na ryby, organizmy planktonowe i całe łańcuchy pokarmowe.
Susze, pożary i topniejący lód – kluczowe problemy
Raport ESOTC 2025 szczegółowo opisuje sytuację lodowców. W 2025 roku wszystkie europejskie regiony lodowcowe straciły masę. Grenlandia odnotowała ubytek około 139 gigaton lodu, co jest skalą trudną do wyobrażenia. Autorzy raportu porównują tę stratę do 1,5-krotności całkowitych zasobów lodowych Alp. Pokrywa śnieżna również była na rekordowo niskim poziomie; pod koniec zimy w marcu jej zasięg i masa były trzecimi najniższymi w 42-letniej historii obserwacji. Mniejsza ilość śniegu zimą oznacza mniejsze zasoby wody wiosną i latem, co prowadzi do niedoborów w rzekach, glebie i rolnictwie.
Rok 2025 był jednym z trzech najsuchszych w Europie pod względem wilgotności gleby od 1992 roku. W maju aż 35 procent terytorium Europy zmagało się z ekstremalną suszą rolniczą, co negatywnie wpłynęło na wzrost roślin i plony. Konsekwencje gospodarcze są znaczące, wpływając na produkcję żywności, jej ceny i bezpieczeństwo dostaw. Jednocześnie południowo-zachodnia Europa doświadczyła opadów powyżej średniej, a następnie fal upałów, co stworzyło idealne warunki dla pożarów. W zeszłym roku pożary objęły ponad milion hektarów, co jest największym obszarem w historii pomiarów, a emisje z pożarów lasów również osiągnęły niespotykany poziom.
Najważniejsze fakty:
| Wskaźnik | Dane z raportu ESOTC 2025 |
|---|---|
| Tempo ocieplenia w Europie | Ok. 0,56°C na dekadę (ponad 2x szybciej niż globalna średnia) |
| Obszar dotknięty pożarami | Ponad 1 milion hektarów |
| Ubytek lodu na Grenlandii | Ok. 139 gigaton (równowartość 1,5x zasobów lodowych Alp) |
| Susza rolnicza w maju | 35% terytorium Europy |
Torfowiska – z magazynu węgla w źródło emisji
Raport ESOTC 2025 zwraca szczególną uwagę na związek między kryzysem klimatycznym a utratą różnorodności biologicznej, a przykładem są torfowiska. Te podmokłe ekosystemy, przez tysiące lat gromadzące martwe szczątki roślin, magazynują ogromne ilości węgla. Gdy są mokre i zdrowe, pomagają ograniczać dwutlenek węgla w atmosferze. Jednak po wyschnięciu lub spaleniu zaczynają uwalniać zgromadzony węgiel. Europa odnotowuje największe straty torfowisk na świecie, co wynika z gęstości zaludnienia i przekształcania gruntów. Dr hab. Michał Żmihorski z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) podkreśla, że w Polsce torfowiska były traktowane jako tereny bezproduktywne, co doprowadziło do ich osuszania i degradacji, skutkując zanikiem różnorodności biologicznej i wzrostem zagrożenia pożarowego.
Znaczenie danych dla Polski i Europy
Dane z serwisu Copernicus Climate Change Service (C3S), na których opiera się raport ESOTC, są kluczowe dla naukowców, administracji publicznej i instytucji planujących działania adaptacyjne. Pozwalają one na odtwarzanie warunków pogodowych i klimatycznych z ostatnich dekad oraz symulowanie przyszłego klimatu. Dr Kinga Kulesza z IOŚ-PIB wskazuje, że prognozy sezonowe, dostępne na stronie climate.ios.edu.pl, są cenne dla rolnictwa, energetyki i zarządzania kryzysowego, umożliwiając przygotowanie się na nadchodzące warunki.
W Polsce, w ramach projektu Klimada 3.0, IOŚ-PIB prowadzi prace nad projekcjami klimatycznymi do 2100 roku. Te prognozy stanowią podstawę do planowania działań adaptacyjnych do zmian klimatu, zarządzania ryzykiem i podejmowania decyzji na poziomie krajowym i lokalnym. Adaptacja obejmuje retencję wody, ochronę przed powodziami, przebudowę miast, zabezpieczanie infrastruktury, zmiany w rolnictwie i ochronę zdrowia podczas fal upałów. Raport ESOTC pokazuje, że konsekwencje zmian klimatu w Europie są już mierzalne i będą skutkować nakładającymi się kryzysami, które będą miały realny koszt gospodarczy i widoczne skutki w codziennym życiu mieszkańców.
Źródło: 300Gospodarka (https://300gospodarka.pl/300klimat/klimat-europy-skreca-w-strone-ekstremow-nowy-raport-pokazuje-co-juz-sie-dzieje)
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna