Przełom w wykrywaniu nieswoistego zapalenia jelit. Krew zdradzi chorobę na dekadę przed objawami

Nieswoiste zapalenie jelit (IBD), obejmujące chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, od dawna diagnozowane jest dopiero po pojawieniu się wyniszczających objawów, gdy uszkodzenia jelit są już zaawansowane. Nowe badania, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Gut”, wskazują, że układ odpornościowy wysyła wyraźne sygnały ostrzegawcze na długo przed wystąpieniem pierwszych dolegliwości – nawet dziesięć lat wcześniej.

Jak odkryto sygnały ostrzegawcze?

Zespół naukowców z University Medical Centre Groningen w Holandii, Icahn School of Medicine at Mount Sinai w Nowym Jorku oraz Medical University of Vienna przeanalizował próbki krwi pobrane od personelu wojskowego USA. Badanie objęło łącznie 2000 próbek pochodzących od 500 osób. W grupie tej 200 osób później zachorowało na chorobę Leśniowskiego-Crohna, kolejne 200 na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, a 100 osób nie rozwinęło żadnej z tych chorób.

Naukowcy przeskanowali próbki w poszukiwaniu przeciwciał, które układ odpornościowy mógł wytworzyć w odpowiedzi na setki tysięcy fragmentów białek pochodzących z bakterii, wirusów, pożywienia, a nawet własnych tkanek organizmu. Wyniki były jednoznaczne.

Czym różnią się wzorce przeciwciał?

U osób, które później zachorowały na chorobę Leśniowskiego-Crohna, zaobserwowano podwyższony poziom przeciwciał przeciwko wirusowi Epstein-Barr, wywołującemu gorączkę gruczołową. Różnice te były widoczne już na dziesięć lat przed postawieniem oficjalnej diagnozy. Co istotne, sygnał był najsilniejszy u tych pacjentów, u których choroba rozwinęła się w cięższej, powikłanej postaci, prowadzącej do zwężenia jelit lub tworzenia nieprawidłowych połączeń między narządami.

Z kolei u osób, które rozwinęły wrzodziejące zapalenie jelita grubego, odkryto inny wzorzec, obejmujący przeciwciała skierowane przeciwko jednemu z białek własnego organizmu. To sugeruje, że mechanizmy autoimmunologiczne uruchamiają się na wiele lat przed wystąpieniem objawów.

Co to oznacza dla pacjentów?

„Zbyt długo mogliśmy leczyć nieswoiste zapalenie jelit dopiero wtedy, gdy szkody były już wyrządzone, a dla wielu osób jest to za późno” – powiedział dr Arno Bourgonje, główny autor badania. „Udowodniliśmy, że choroba zaczyna się na lata przed pojawieniem się objawów, a układ odpornościowy pozostawia sygnały ostrzegawcze na długo przed diagnozą”.

Dr Bourgonje zastrzega jednak, że odkrycie to nie jest jeszcze gotowym testem, który mógłby powiedzieć komuś, że zachoruje. „To ważny krok w kierunku wcześniejszego wykrywania choroby i, pewnego dnia, jej zapobiegania” – dodał.

Skala problemu i nadzieje na przyszłość

Na całym świecie na nieswoiste zapalenie jelit cierpi co najmniej 3,8 miliona ludzi. To przewlekła choroba zapalna układu pokarmowego, powodująca ból, biegunkę i zmęczenie. Leczenie opiera się na lekach przeciwzapalnych i immunosupresyjnych, ale wielu pacjentów nie reaguje na terapię i ostatecznie wymaga operacji usunięcia uszkodzonych fragmentów jelita. Długotrwały stan zapalny zwiększa również ryzyko raka jelita grubego.

Naukowcy mają nadzieję, że w przyszłości nieswoiste zapalenie jelit będzie można wykrywać podobnie jak cukrzycę typu 1, gdzie badanie krwi identyfikuje osoby, których układ odpornościowy zaczął atakować trzustkę jeszcze przed pojawieniem się objawów, umożliwiając leczenie opóźniające rozwój choroby.

Co pozostaje niejasne?

Eksperci podkreślają, że wyniki badań wymagają potwierdzenia na innych grupach populacyjnych. Prof. James Lindsay z Barts Health w Londynie, który nie brał udziału w badaniu, określił zastosowane techniki jako „narzędzie badawcze”, które nie jest jeszcze gotowe do użycia w klinikach. Odkrycie pokazuje związek, ale nie dowodzi, że infekcje są bezpośrednią przyczyną IBD.

Marianne Radcliffe, dyrektor generalna organizacji pacjenckiej Crohn’s & Colitis UK, podsumowała: „Dla osób dotkniętych chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego takie badania są ważnym krokiem naprzód. Każdy nowy wgląd pomaga budować jaśniejsze zrozumienie tego, jak rozwijają się te schorzenia, w tym zmian, które mogą zachodzić na lata przed pojawieniem się objawów”.

Źródło: The Guardian World – https://www.theguardian.com/science/2026/oct/18/research-predict-inflammatory-bowel-disease-decade-before-diagnosis