Administracja Donalda Trumpa przygotowuje kolejne rozporządzenie wykonawcze, które ma na celu przejęcie kontroli nad finansowaniem badań medycznych. Zgodnie z doniesieniami mediów, w tym „Washington Post” i „Politico”, dokument ma powołać zewnętrzną komisję odpowiedzialną za zatwierdzanie grantów przyznawanych przez Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH). Głównym zadaniem nowego organu ma być blokowanie środków na projekty określane przez administrację jako „woke”, czyli promujące postępowe idee społeczne.
Pomysł narodził się podczas piątkowego spotkania wysokich rangą urzędników administracji, którzy zarzucili NIH finansowanie inicjatyw niezgodnych z priorytetami politycznymi prezydenta. Wśród proponowanych rozwiązań znalazła się koncepcja utworzenia komitetu zewnętrznego, który mógłby wetować przyznawanie nagród w badaniach biomedycznych.
Najważniejsze fakty
| Element | Szczegóły |
|---|---|
| Podmiot | Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH) – największy publiczny fundator badań biomedycznych na świecie |
| Działanie | Rozporządzenie wykonawcze powołujące zewnętrzną komisję do zatwierdzania grantów |
| Cel | Blokowanie finansowania projektów uznawanych za „woke” i niezgodne z agendą prezydenta |
| Skład komisji | Dyrektor OMB Russell Vought oraz dyrektor NIH Jay Bhattacharya (według doniesień) |
Skład i zasady działania nowej komisji
Według informacji ujawnionych przez „Politico”, w skład komisji mieliby wejść dyrektor Biura Zarządzania i Budżetu (OMB) Russell Vought oraz dyrektor NIH Jay Bhattacharya. Decyzje dotyczące przyznawania grantów wymagałyby jednomyślności – każdy członek komisji musiałby poprzeć wniosek, aby został on zatwierdzony.
To istotne odejście od dotychczasowej praktyki, w której ocena wniosków opierała się na merytorycznej ocenie naukowej, a nie na kryteriach ideologicznych. OMB, jako agencja odpowiedzialna za wdrażanie polityki prezydenta w całej administracji, miałaby kluczowy wpływ na decyzje finansowe.
Stanowiska kluczowych postaci
Dyrektor NIH Jay Bhattacharya, według doniesień, opierał się dotychczas cięciom w federalnych wydatkach na badania i bronił procesu przyznawania grantów w NIH. W piątek publicznie wyraził swoje stanowisko w tej sprawie. Z kolei Russell Vought, jako szef OMB, opowiadał się za gruntownym przekształceniem federalnych wydatków.
Różnica zdań między tymi dwoma urzędnikami może mieć kluczowe znaczenie dla funkcjonowania nowej komisji, szczególnie w kontekście wymogu jednomyślności przy podejmowaniu decyzji.
Kont tekst prawny i dotychczasowe działania
Opisywane działania wpisują się w szerszy kontekst polityki administracji Trumpa wobec finansowania badań naukowych. Od początku drugiej kadencji prezydenta zamrożono lub wstrzymano miliardy dolarów z federalnych grantów związanych ze zdrowiem, żywieniem, ochroną środowiska i pomocą w przypadku klęsk żywiołowych.
W ramach tych działań administracja identyfikowała wnioski badawcze zawierające słowa kluczowe takie jak „równość”, „rasizm”, „płeć” czy „zmiana klimatu”, co skutkowało utrudnieniami w finansowaniu projektów.
NIH, jako największy na świecie publiczny fundator badań biomedycznych, jest obecnie pozwany przez naukowców w ramach pozwu zbiorowego. Badacze zarzucają administracji naruszanie pierwszej poprawki do konstytucji USA poprzez utrudnianie i zakończenie finansowania grantów w celu cenzurowania poglądów niezgodnych z agendą ideologiczną prezydenta.
„To, czego pierwsza poprawka nie dopuszcza, to wykorzystywanie przez rząd swojej siły finansowej do celowego wyciszania wyrażania niechcianych poglądów w społeczności badaczy biomedycznych” – czytamy w pozwie.
Co to oznacza dla nauki i polityki zdrowotnej
Powstanie zewnętrznej komisji nadzorującej granty NIH oznaczałoby zasadniczą zmianę w sposobie finansowania badań medycznych w Stanach Zjednoczonych. Dotychczasowy system opierał się na recenzji naukowej i ocenie merytorycznej propozycji badawczych. Wprowadzenie kryteriów ideologicznych do procesu decyzyjnego budzi poważne obawy w środowisku naukowym.
Dla polskiego czytelnika sprawa ma znaczenie pośrednie – decyzje administracji USA dotyczące finansowania badań mają globalny wpływ na rozwój medycyny i biotechnologii. Amerykańskie instytucje często współpracują z europejskimi i polskimi ośrodkami badawczymi. Ograniczenie finansowania dla określonych dziedzin może wpłynąć na dostępność danych i wyniki badań, które później trafiają do międzynarodowego obiegu naukowego.
Źródło: The Guardian World, https://www.theguardian.com/us-news/2026/sep/20/trump-order-nih-health-research-funding-board
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna