Unijne dopłaty do nawozów: Polska otrzyma ponad 850 mln zł, ale eksperci sceptyczni wobec długoterminowych efektów

Polska otrzyma 66,6 mln euro unijnego wsparcia, przeznaczonego dla rolników dotkniętych gwałtownym wzrostem cen nawozów. Po dodaniu środków z budżetu krajowego, łączna pula pomocy może przekroczyć 850 mln zł. Nowy mechanizm ma pokryć do 80 proc. dodatkowych kosztów, choć część europosłów wskazuje, że dopłaty, mimo dużej skali, nie rozwiążą fundamentalnego problemu wysokich cen nawozów, wynikających przede wszystkim z drogiego gazu. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła te zmiany 13 lipca, a przepisy wejdą w życie po ich publikacji w Dzienniku Urzędowym UE.

Unia Europejska reaguje na eskalację konfliktu między Stanami Zjednoczonymi a Iranem, który zakłócił dostawy surowców i znacząco podbił ceny gazu. Gaz ziemny odpowiada za 60-80 proc. kosztów wytwarzania nawozów azotowych, co bezpośrednio przekłada się na rachunki polskich rolników.

Duże wsparcie dla polskich rolników

Komisja Europejska uruchomi łącznie 540 mln euro na dopłaty w całej UE, z czego największa część – 66,6 mln euro – trafi do Polski. Państwa członkowskie mają możliwość zwiększenia pomocy krajowej do 200 proc. otrzymanego przydziału unijnego. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapowiedziało 10 lipca, że Polska wykorzysta ten limit w pełni, co pozwoli na stworzenie krajowego programu o wartości przekraczającej 850 mln zł.

Krzysztof Hetman, europoseł PSL, podkreślił, że walka o wsparcie dla polskich rolników po wzroście cen gazu i nawozów zakończyła się sukcesem. Nowe rozwiązanie pozwoli rolnikom skorzystać ze specjalnych dopłat do hektara gospodarstwa, finansowanych zarówno z funduszy europejskich, jak i krajowych.

Szczegóły mechanizmu wsparcia

Nowe przepisy umożliwią wypłatę wsparcia płynnościowego, które pokryje maksymalnie 80 proc. dodatkowych wydatków na nawozy. Celem jest zapewnienie gospodarstwom środków na bieżące funkcjonowanie, zanim uzyskają wpływy ze sprzedaży plonów. Dodatkowo, państwa członkowskie będą mogły podnieść zaliczki na płatności bezpośrednie z 70 do 75 proc., co oznacza, że poszkodowani rolnicy otrzymają pieniądze szybciej, bez konieczności czekania do 16 października. Kraje członkowskie zyskają także większą swobodę w przenoszeniu środków i planowaniu przyszłorocznych budżetów płatności bezpośrednich, a szczegółowe zasady podziału pieniędzy zostaną przygotowane przez władze krajowe.

Sceptycyzm wobec długoterminowych efektów

Mimo optymizmu Krzysztofa Hetmana, który ocenia, że połączenie środków europejskich i krajowych złagodzi skutki wzrostu cen, europoseł PiS Waldemar Buda wyraża znacznie większy sceptycyzm. Uważa on, że rozwiązania te nie wpłyną znacząco na ceny nawozów w Polsce w dłuższej perspektywie. Jego zdaniem, pomoc publiczna stanowi diagnozę problemu, ale nie jego rozwiązanie, ponieważ polski rząd nie jest skłonny wspierać rolników w zakresie adekwatnym do skali wzrostu cen.

Wydatki na nawożenie stanowią około 16 proc. wszystkich nakładów w gospodarstwach zajmujących się uprawami polowymi. W czwartym kwartale 2025 roku nawozy w UE były o 62 proc. droższe niż w 2020 roku, a w kwietniu 2026 roku ceny nawozów azotowych wzrosły o kolejne 40 proc. w porównaniu do grudnia poprzedniego roku. Komisja Europejska ostrzega, że ograniczenie nawożenia przez gospodarstwa może skutkować niższymi plonami, pogorszeniem jakości produktów i zmniejszeniem powierzchni upraw, co ostatecznie uderzy w produkcję rolną w całej Unii.

Cena gazu kluczowym czynnikiem

Produkcja nawozów azotowych jest silnie uzależniona od gazu ziemnego. Każdy skok cen tego surowca szybko przekłada się na koszty ponoszone przez rolników. Polska dysponuje zakładami zdolnymi do produkcji nawozów, jednak europejski gaz jest drogi. Waldemar Buda zwraca uwagę, że sytuację pogarsza import gotowych nawozów z Europy Środkowo-Wschodniej przez państwa, które wcześniej produkowały je z taniego rosyjskiego gazu, co prowadzi do lokalnych deficytów.

Unia jest również zależna od dostaw zewnętrznych, co sprawia, że ceny nawozów silnie reagują na konflikty geopolityczne, sankcje i utrudnienia w transporcie morskim. Wśród zagrożeń wymienia się wojnę Rosji przeciwko Ukrainie oraz ryzyko zamknięcia Cieśniny Ormuz, przez którą transportowana jest duża część światowych dostaw surowców energetycznych.

Unijne cła na nawozy z Rosji i Białorusi, które weszły w życie 1 lipca 2025 roku, miały ograniczyć finansowanie rosyjskiej gospodarki i chronić europejski przemysł chemiczny. Jednak wyższe cła, choć dały producentom z UE więcej miejsca na rynku, nie zapewniły rolnikom tanich nawozów. Europejskie zakłady nadal ponoszą wysokie koszty gazu, a napięcia geopolityczne utrudniają stabilizację cen. Dopóki koszt produkcji nawozów zależy od drogiego gazu i niestabilnych dostaw, rolnicy będą narażeni na kolejne podwyżki, a pomoc publiczna będzie jedynie łagodzić skutki, zamiast usuwać ich źródło.

Źródło: 300Gospodarka (https://300gospodarka.pl/news/gaz-odpowiada-za-wiekszosc-kosztow-nawozow-doplaty-nie-usuna-tego-problemu)