Rekordowy fiskalizm dusi polską gospodarkę. Dzień Wolności Sektora Prywatnego najpóźniejszy w historii

Polscy przedsiębiorcy i pracownicy sektora prywatnego w 2026 roku muszą przeznaczyć aż 229 dni swojej pracy na utrzymanie państwa. Dzień Wolności Sektora Prywatnego (DWSP) – symboliczna data, od której zarobki trafiają wyłącznie do kieszeni obywatela – wypada w tym roku 18 sierpnia. To najpóźniejszy wynik od początku wyliczania wskaźnika w 2017 roku i, według autorów raportu, najprawdopodobniej najpóźniejszy w historii III RP.

Raport opublikowała Fundacja Instytut Edukacji Ekonomicznej im. Ludwiga von Misesa, a jego autorem jest dr Mateusz Benedyk. Dla porównania, w 2017 roku DWSP przypadał 15 czerwca, a jeszcze w 2019 roku – 20 czerwca. Oznacza to, że w ciągu niespełna dekady obciążenie fiskalne polskiej gospodarki wzrosło tak bardzo, że przedsiębiorcy stracili blisko dwa dodatkowe miesiące pracy na rzecz budżetu państwa.

Por que importa

Najważniejsze fakty
| Wskaźnik | 2017 | 2019 | 2026 |
|—|—|—|—|
| Dzień Wolności Sektora Prywatnego | 15 czerwca (166 dni) | 20 czerwca (171 dni) | 18 sierpnia (229 dni) |
| Wydatki publiczne jako % PKB | ok. 41,4% | ok. 41,4% | 49,4% |
| Udział długu państwowego w aktywach banków | 26% | b.d. | ponad 43% |

Czym różni się DWSP od Dnia Wolności Podatkowej?
W debacie publicznej częściej pojawia się Dzień Wolności Podatkowej (DWP), który opiera się na prostym podzieleniu wydatków budżetu przez PKB. Metodologia DWSP, zaczerpnięta od ekonmysty Roberta Higgsa, jest bardziej rygorystyczna. Zakłada ona, że wartość usług publicznych nie może być mierzona kosztem ich wytworzenia, ponieważ w sektorze publicznym brakuje rynkowej weryfikacji. Inaczej niż przy dobrowolnej transakcji na rynku, gdzie nabywca sam ocenia wartoś, państwo narzuca cenę podatnikom.

Contexto

Autorzy raportu wskazują, że państwo w swoich sprawozdaniach częto opodatkowuje własne wydatki, co sztucznie zawyża obie strony bilansu. Po oczyszczeniu statystyk z tych zapisów obraz fiskalizmu jest jeszcze bardziej niepokojący. Zdaniem autorów, to włśnie ta metodologia pozwala dostrzec rzeczywisty 8-procentowy skok wydatków publicznych w relacji do PKB od 2019 roku.

Skok wydatków publicznych – kto jest winowajcą?
Udział wydatków publicznych w PKB wzrósł z 41,4% do 49,4% w ciągu pięciu lat. Polska przeszła transformację z kraju o relatywnie niskim fiskalizmie do państwa wydającego powyżej średniej unijnej.

Kluczowe wnioski raportu obalają przy tym powszechny mit: to nie zbrojenia są główną przyczyną. Wydatki na obronność odpowiadają jedynie za 1/6 całkowitego wzrostu (wzrost o 1,3 pkt proc. przy całkowitym skoku o 8 pkt proc.). Głównymi winowajcami są:

• wydatki socjalne – rozbudowa programów świadczeń i transferów,
• wzrost zatrudnienia w administracji publicznej,
• wydatki na obsługę długu publicznego,
• finansowanie funduszy celowych poza kontrolą parlamentarną.

Rząd stosuje przy tym kreatywną księgowość, by omijać limity zadłużenia. Różnica między oficjalnym długiem a zobowiązaniami funduszy celowych wynosi ponad 436 miliardów złotych. To ukryte zadłużenie obciąża przyszłe pokolenia podatników, mimo że nie jest ujmowane w standardowych statystykach.

Konsekwencje dla gospodarki i przedsiębiorców
Przesunięcie DWSP na drugą połowę sierpnia ma wymierne, negatywne skutki makroekonomiczne. Mechanizm finansowania deficytu poprzez emisję obligacji skarbowych wypiera (crowding out) kredyty dla firm i obywateli. Udział długu państwowego w aktywach krajowych banków wzrósł z 26% w 2014 roku do ponad 43% obecnie. Taka koncentracja oznacza, że ewentualne problemy państwa z obsługą zobowiązań bezpośrednio zagrożą stabilności całego systemu bankowego.

Dla przeciętnego obywatela i przedsiębiorcy oznaca to:
– droższe kredyty – banki wolą finansować państwo niż prywatne inwestycje,
– niższą jakoś usług publicznych pomimo rosnących nakładów – większe wydatki nie przekładają się na lepsze usługi,
– mniejszy potencjał do budowania prywatnych oszczędności.

Autorzy raportu ostrzegają, że jeśli trend się utrzyma, dynamika rozwoju polskiej gospodarki wyraźnie osłabnie.

Polska na węgierskiej ścieżce?
Raport wskazuje na Węgry jako modelowy przykład gospodarki o trwale wysokich wydatkach publicznych, który powinien służyć Polsce za przestrogę. Węgry przez lata utrzymywały wysoki poziom fiskalizmu, co ostatecznie doprowadziło do stagnacji gospodarczej i wyhamowania wzrostu płac oraz inwestycji.

Polska przez lata wygrywała wyścig o wzrost dzięki relatywnie mniejszemu sektorowi publicznemu. Jeśli obecny trend rozrostu państwa zostanie utrzymany, ryzykujemy powtórzenie węgierskiego scenariusza. Aparat urzędniczy może ostatecznie „zarznąć” naturalne motory wzrostu gospodarczego.

Jak podkreśla dr Mateusz Benedyk, autor raportu: „Przedstawienie prostego liczbowego wskaźnika zrozumiałego dla dużej części społeczeństwa ma dołożyć cegiełkę do intelektualnej rewolucji, której potrzeba, by zatrzymać obecne bardzo złe tendencje w rozroście władzy państwa.”

Dla czytelników Praca Gazety oznacza to jedno: rosnące obciążenia fiskalne bezpośrednio przekładają się na warunki prowadzenia biznesu, poziom wynagrodzeń i dostępność kredytów. Temat warto śledzić, zwłaszcza w kontekście nadchodzących prac nad budżetem państwa na kolejne lata.

Źródło: Bankier.pl – Rekordowy fiskalizm dusi polską gospodarkę. Dzień Wolności Sektora Prywatnego najpóźniej w historii, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Rekordowy-fiskalizm-dusi-polska-gospodarke-Dzien-Wolnosci-Sektora-Prywatnego-najpozniej-w-historii-9182352.html

Datos clave