Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) uruchomił system sztucznej inteligencji o nazwie DRAKE, który automatycznie skanuje strony internetowe i aplikacje w poszukiwaniu tzw. dark patterns – elementów interfejsu zaprojektowanych tak, by skłonić użytkownika do decyzji, której normalnie by nie podjął. Narzędzie zdobyło pierwsze miejsce w kategorii Busting Dark Patterns w konkursie 2026 ICPEN – World Bank Group Consumer Protection Contest i jest już wykorzystywane w bieżących postępowaniach urzędu.
Najważniejsze fakty
| Element | Opis |
|---|---|
| Co to jest DRAKE | System AI analizujący treść, wygląd i kod serwisów internetowych pod kątem dark patterns |
| Kto go stworzył | UOKiK na podstawie wcześniejszych postępowań, badań konsumenckich i analizy kodu |
| Zastosowanie | Wstępny etap postępowań wyjaśniających, m.in. wobec siedmiu bukmacherów |
| Nagroda | I miejsce w kategorii Busting Dark Patterns w konkursie ICPEN i Banku Światowego (2026) |
Jak działa DRAKE
System nie zastępuje urzędników, ale ma odciążyć ich w pierwszym, najbardziej czasochłonnym etapie analizy. DRAKE przegląda dużą liczbę stron, a następnie wskazuje te elementy, które mogą wprowadzać konsumentów w błąd. Jak podkreśla prezes UOKiK Tomasz Chróstny, sztuczna inteligencja nie ocenia zgodności z prawem ani nie stwierdza naruszeń – jej zadaniem jest wytypowanie miejsc wymagających uwagi człowieka.
Ekspert UOKiK może zmienić każde ustalenie systemu. Jeśli AI sygnalizuje możliwe naruszenie, pracownik samodzielnie sprawdza materiał źródłowy, w tym stronę przedsiębiorcy, i dopiero wtedy decyduje o dalszych krokach. DRAKE działa więc jako filtr, a nie automatyczny sędzia.
Czym są dark patterns i dlaczego są groźne
Dark patterns to mechanizmy manipulujące zachowaniem użytkownika. Mogą przybierać różne formy: fałszywe liczniki czasu do końca promocji, ukrywanie przycisku rezygnacji z usługi, projektowanie zgody tak, by jej udzielenie było prostsze niż odmowa, czy sztucznie wydłużona ścieżka do anulowania subskrypcji.
Problem polega na skali zjawiska. Sklepy internetowe, aplikacje i serwisy zmieniają się szybciej, niż urzędnicy są w stanie analizować je ręcznie. DRAKE ma pomóc wychwytywać takie mechanizmy na większą skalę. Jak tłumaczy Tomasz Chróstny, manipulacja w sieci może być ukryta w kolorze przycisku, kilku dodatkowych krokach potrzebnych do odmowy czy fałszywym liczniku czasu.
Jak zbudowano system
Za modelem nie stoi wyłącznie kod. UOKiK najpierw zebrał doświadczenia z wcześniejszych postępowań, analizował kod źródłowy stron internetowych, prowadził badania konsumenckie z użyciem metod neuromarketingowych i ankietowych, a także sięgnął do literatury naukowej i dokumentów unijnych. Na tej podstawie zbudowano bazę informacji, którą wykorzystuje system AI.
DRAKE już w praktyce
Narzędzie jest wykorzystywane w bieżących analizach urzędu. UOKiK używa go m.in. na wstępnym etapie postępowań wyjaśniających dotyczących praktyk siedmiu bukmacherów. Sprawy nadal trwają, a wyniki pracy systemu nie przesądzają ani o wszczęciu postępowania, ani o stwierdzeniu naruszenia prawa.
Projekt został sfinansowany ze środków Unii Europejskiej. UOKiK dzieli się doświadczeniami z wdrażania DRAKE z zagranicznymi organami ochrony konsumentów, co może przyczynić się do upowszechnienia podobnych rozwiązań w innych krajach.
Co to oznacza dla konsumentów
Dla przeciętnego użytkownika internetu wdrożenie DRAKE oznacza skuteczniejszą kontrolę nad praktykami firm stosujących manipulacyjne interfejsy. Urząd zyskuje narzędzie, które pozwala szybciej identyfikować potencjalnie nieuczciwe mechanizmy, co może prowadzić do szybszych interwencji i większej ochrony praw konsumentów w środowisku cyfrowym.
Źródło: 300Gospodarka – https://300gospodarka.pl/news/ai-analizuje-strony-dla-uokik-szuka-mechanizmow-wplywajacych-na-konsumentow
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna