UE wprowadza szybkie nakazy cyfrowe. Nowe narzędzie dla prokuratorów i sądów

Od 18 sierpnia 2026 roku prokuratorzy i sądy w państwach Unii Europejskiej zyskują nowe, bezpośrednie narzędzie do pozyskiwania dowodów cyfrowych. Europejski nakaz wydania dowodów (EPOC) oraz europejski nakaz zabezpieczenia dowodów (EPOC-PR) umożliwią organom ścigania zwracanie się wprost do dostawców usług cyfrowych z innych krajów członkowskich – bez konieczności przechodzenia przez skomplikowaną i czasochłonną procedurę pomocy prawnej.

Nowe przepisy to odpowiedź na rosnące znaczenie materiału elektronicznego we współczesnych postępowaniach karnych. Dotychczasowe procedury, oparte na współpracy wymiarów sprawiedliwości poszczególnych państw, okazywały się zbyt wolne. Zanim organy prowadzące sprawę zdołały uzyskać potrzebne informacje, cyfrowe ślady przestępstw często znikały.

Dwa rodzaje nakazów cyfrowych

Rozporządzenie wprowadza dwa główne mechanizmy. Pierwszy to europejski nakaz wydania dowodów (EPOC), który zobowiązuje dostawcę usług – takiego jak operator poczty elektronicznej, komunikatora czy chmury obliczeniowej – do przekazania konkretnych informacji cyfrowych w terminie 10 dni. Może to obejmować treść wiadomości e-mail, pliki przechowywane w chmurze czy historię rozmów z komunikatorów.

Drugi mechanizm to europejski nakaz zabezpieczenia dowodów (EPOC-PR). Nakłada on na dostawcę obowiązek zamrożenia danych na okres do 60 dni. Ma to zapobiec ich usunięciu lub modyfikacji, zanim organy ścigania zdążą uzyskać formalną zgodę na ich przejęcie. To rozwiązanie ma szczególne znaczenie w sprawach, gdzie istnieje ryzyko szybkiego usunięcia obciążających materiałów.

Zróżnicowany poziom ochrony prywatności

Nowe przepisy nie traktują wszystkich danych jednakowo. Poziom zabezpieczeń prawnych został zróżnicowany w zależności od charakteru żądanych informacji.

Dane abonenckie, adresy IP czy nazwy użytkowników – czyli informacje, które nie ujawniają treści komunikacji – mogą być żądane w związku z podejrzeniem popełnienia dowolnego przestępstwa. Takie ustalenia pomagają na wczesnym etapie postępowania, gdy chodzi o zidentyfikowanie osoby podejrzanej.

Ostrzejsze kryteria dotyczą danych o ruchu – obejmujących m.in. lokalizację czy informacje o nadawcy i odbiorcy wiadomości – oraz treści samej komunikacji. Śledczy uzyskają je wyłącznie w sprawach o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej 3 lat lub w wybranych kategoriach czynów. To rozróżnienie ma równoważyć potrzeby postępowań z ochroną prywatności użytkowników.

Najważniejsze fakty:
| Element | Opis |
|—|—|
| EPOC (nakaz wydania) | Dostawca usług cyfrowych ma 10 dni na przekazanie danych |
| EPOC-PR (nakaz zabezpieczenia) | Obowiązek zamrożenia danych na 60 dni |
| Dane wrażliwe (treść, lokalizacja) | Żądane tylko przy przestępstwach zagrożonych karą co najmniej 3 lat więzienia |
| Dane abonenckie (IP, nazwa) | Mogą być żądane przy każdym podejrzeniu przestępstwa |

Geneza przepisów i szerszy kontekst

Prace nad wspólnymi unijnymi rozwiązaniami w zakresie dowodów cyfrowych rozpoczęły się po serii ataków terrorystycznych w Brukseli w 2016 roku. Temat trafił wtedy na szczyt agendy politycznej – przywódcy państw członkowskich domagali się, by służby dysponowały skuteczniejszymi instrumentami do prowadzenia postępowań dotyczących przestępczości w sieci.

Nowe rozporządzenie stanowi element szerszego pakietu e-evidence. W jego skład wchodzi również dyrektywa zobowiązująca państwa członkowskie do wprowadzenia obowiązku wyznaczenia przez dostawców usług cyfrowych przedstawiciela prawnego na terytorium UE. Taki przedstawiciel będzie odpowiedzialny za przyjmowanie i realizowanie żądań związanych z gromadzeniem materiału dowodowego w postaci cyfrowej.

Termin implementacji dyrektywy dotyczącej przedstawicieli prawnych upłynął 18 lutego 2026 roku. Dotychczas 10 państw członkowskich dostosowało swoje przepisy krajowe do tego wymogu. Polska nie znalazła się w tej grupie, co może oznaczać opóźnienia w pełnym wdrożeniu pakietu nad Wisłą.

Co to oznacza dla obywateli i firm

Dla przeciętnego użytkownika internetu nowe przepisy oznaczają przede wszystkim większą efektywność organów ścigania w walce z cyberprzestępczością, ale także potencjalne ryzyko dla prywatności. Z jednej strony szybsze pozyskiwanie dowodów może pomóc w wykrywaniu sprawców oszustw, kradzieży tożsamości czy rozpowszechniania nielegalnych treści. Z drugiej – rozszerzenie uprawnień śledczych rodzi pytania o granice ingerencji w prywatność komunikacji elektronicznej.

Dla firm świadczących usługi cyfrowe nowe regulacje oznaczają konieczność dostosowania procedur wewnętrznych. Będą one musiały reagować na nakazy w ściśle określonych terminach, co może wymagać dodatkowych zasobów i szkoleń personelu. Szczególnie istotne jest to dla podmiotów, które dotychczas nie miały przedstawiciela prawnego w Unii Europejskiej.

Nowe przepisy wchodzą w życie od wtorku, 18 sierpnia 2026 roku. Ich praktyczne skutki będą zależeć od tego, jak szybko poszczególne państwa członkowskie dostosują swoje krajowe porządki prawne oraz jak sprawnie dostawcy usług cyfrowych wdrożą niezbędne procedury.

Źródło: Business Insider Polska – https://businessinsider.com.pl/prawo/unia-europejska-ulatwia-zdobywanie-dowodow-cyfrowych-nowe-narzedzia-dla-sledczych/z27b1lw

Datos clave