Komisja Wenecka krytykuje prezydencki projekt ustawy o sądownictwie: „Stanowi zagrożenie

Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy ds. prawa konstytucyjnego, opublikowała opinię, w której jednoznacznie skrytykowała prezydencki projekt ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Zdaniem Komisji, projekt ten „stanowi zagrożenie dla niezawisłości sądownictwa” i nie może być uznany za rozwiązanie obecnego impasu w polskim wymiarze sprawiedliwości.

Opinia Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka i Praworządności (DGI) Rady Europy została przyjęta podczas sesji plenarnej w Wenecji. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Kancelarii Prezydenta, Sejmu oraz Ministerstwa Sprawiedliwości.

Krytyczna ocena projektu

W konkluzji opinii wyrażono zaniepokojenie, że „impas między spolaryzowanymi siłami politycznymi prowadzi do sytuacji, w której dostęp do wymiaru sprawiedliwości nie jest zagwarantowany”. Podkreślono, że choć sytuacja stanowi poważne zagrożenie dla praworządności, to obecny projekt ustawy nie jest właściwym rozwiązaniem. Zamiast tego, potrzebny jest konstruktywny dialog międzyinstytucjonalny oraz współpraca między instytucjami państwowymi.

Prezydent Karol Nawrocki w lutym zawetował nowelę ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (KRS) i zaproponował własny projekt. Do Komisji Weneckiej skierował go marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, który już wcześniej sygnalizował, że wstępne oceny sejmowych prawników wskazują na naruszenie niezawisłości sędziowskiej i trójpodziału władzy.

Główne założenia prezydenckiego projektu

Prezydencki projekt, liczący 26 artykułów i 40 stron uzasadnienia, przewiduje m.in. kary pozbawienia wolności dla sędziów, do 10 lat, za odmowę zasiadania w określonym składzie sędziowskim. Celem projektu jest również „przywrócenie zakazu kwestionowania przez sędziego obowiązywania, pomijania lub odmowy stosowania Konstytucji i ustaw w zakresie dotyczącym ustroju sądów oraz procedury powoływania sędziów i mianowania asesorów sądowych”.

Projekt zakłada także, że sędziom będzie zabronione kwestionowanie istnienia konstytucyjnych organów państwa, takich jak Trybunał Konstytucyjny czy Krajowa Rada Sądownictwa, oraz podważanie ich kompetencji. Wprowadzona ma być zasada, zgodnie z którą żaden sąd ani organ władzy publicznej nie może oceniać zgodności z prawem powołania sędziego lub asesora sądowego, ani kwestionować orzeczeń wydanych z ich udziałem.

Najważniejsze fakty

Kontekst kryzysu w sądownictwie

Komisja Wenecka i DGI są świadome poważnej sytuacji związanej z brakiem obsady kadrowej w polskim sądownictwie. W opinii zwrócono uwagę na fakt, że około 30 procent polskich sędziów (blisko 3 tysiące osób) zostało powołanych przez wadliwą Krajową Radę Sądownictwa, co prowadzi do regularnego kwestionowania ich orzeczeń.

W kontekście tego kryzysu, pojawiły się dwa podejścia. Pierwsze, wprowadzone przez Ministerstwo Sprawiedliwości w październiku 2025 roku, miało na celu uregulowanie skutków uchwał wadliwej KRS. Prezydencki projekt stanowi alternatywę, która zamiast zajmować się statusem tych sędziów, dąży do ograniczenia możliwości kwestionowania ich przez sądy. „Przypisywanie odpowiedzialności karnej sędziemu, który jest zobowiązany do oceny działań lub zaniechań jednego z wymienionych organów albo w jednej z określonych kwestii stanowi wyraźne zagrożenie dla niezawisłości sądownictwa” – podkreślono w opinii.

Choć opinie Komisji Weneckiej nie są wiążące, są brane pod uwagę przez międzynarodowe instytucje i stanowią istotny głos w debacie o praworządności.

Źródło: Polsat News – Świat (https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2026-06-17/impas-w-sadownictwie-jednoznaczna-opinia-o-projekcie-prezydenta/)