Parlament Europejski przyznał w czwartek Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu (MTK) Nagrodę Sacharowa, najważniejsze wyróżnienie Unii Europejskiej w dziedzinie praw człowieka. Decyzja została ogłoszona niespełna dwa tygodnie po tym, jak prezydent USA Donald Trump zapowiedział sankcje wymierzone w haski sąd.
Wyróżnienie ma znaczenie nie tylko symboliczne. MTK mierzy się obecnie z presją ze strony Stanów Zjednoczonych, które zapowiadają ograniczenie jego finansowania i możliwości codziennego działania. Unia Europejska deklaruje, że chce zabezpieczyć funkcjonowanie trybunału.
Nagroda w czasie presji na trybunał
Przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola powiedziała, że nagroda jest wyrazem uznania dla pracy MTK na rzecz prawa międzynarodowego i sprawiedliwości. Podkreśliła również znaczenie multilateralizmu oraz niezależnych instytucji międzynarodowych.
MTK z siedzibą w Hadze podziękował za wyróżnienie. Władze sądu zaznaczyły, że nagroda została przyznana w momencie „bezprecedensowych wyzwań” dla trybunału i jego pracowników. Prezes MTK Tomoko Akane oceniła, że decyzja Parlamentu Europejskiego potwierdza znaczenie niezależnych instytucji sądowych oraz osób, które stoją na straży prawa międzynarodowego.
Nagroda Sacharowa jest przyznawana przez Parlament Europejski za działania na rzecz praw człowieka i podstawowych wolności. W przypadku MTK odnosi się do jego pracy przy ściganiu zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa.
Powodem sporu są działania MTK
Napięcia między MTK a administracją USA nasiliły się po wydaniu przez trybunał w 2024 roku nakazów aresztowania premiera Izraela Benjamina Netanjahu i byłego ministra obrony tego kraju Jo’awa Galanta. Waszyngton sprzeciwia się jurysdykcji sądu wobec obywateli USA oraz osób związanych z państwami, które nie uznają jego kompetencji.
Administracja Donalda Trumpa zapowiedziała wcześniej, że będzie demontować trybunał „cegła po cegle”. Jak wynika z informacji przytoczonych przez Al Jazeerę, nowe sankcje mają zakazywać transakcji z MTK i ograniczać dostęp sądu do zasobów potrzebnych do działania.
Sekretarz stanu USA Marco Rubio określił trybunał jako „zbuntowany sąd” i zapowiedział odcięcie jego środków. Sankcjami objęto również sędziów i prokuratorów MTK. Według źródła działania USA dotknęły także specjalnego sprawozdawcę ONZ zajmującego się okupowanymi terytoriami palestyńskimi oraz palestyńskie organizacje, które przekazywały dowody trybunałowi.
| Element | Co wiadomo |
|---|---|
| Wyróżnienie | Parlament Europejski przyznał MTK Nagrodę Sacharowa |
| Miejsce działania sądu | Haga, Międzynarodowy Trybunał Karny |
| Presja USA | Waszyngton zapowiedział sankcje ograniczające transakcje i zasoby MTK |
| Reakcja UE | Unia deklaruje gotowość do ochrony funkcjonowania trybunału |
| Następny etap | Sankcje mają zacząć obowiązywać po okresie wskazanym przez administrację USA |
UE rozważa mechanizm ochronny
Po ogłoszeniu nagrody przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen napisała, że MTK powinien móc realizować swoją misję niezależnie, bez presji i zastraszania.
Według informacji przekazanych przez Al Jazeerę sankcje USA mają wejść w życie za sześć miesięcy. Bruksela chce wykorzystać ten czas na rozmowy z administracją amerykańską i próbę powstrzymania jej przed zastosowaniem ograniczeń.
Jednocześnie urzędnicy unijni rozważają zastosowanie tak zwanego statutu blokującego. Taki instrument mógłby ograniczać skutki zagranicznych sankcji na terytorium Unii i chronić europejskie podmioty przed koniecznością podporządkowania się części amerykańskich restrykcji. Z dostępnych informacji nie wynika jednak, czy UE podjęła już formalną decyzję w tej sprawie.
Co pozostaje niejasne
Nie jest jeszcze przesądzone, jak szeroki będzie zakres amerykańskich sankcji ani w jaki sposób wpłyną one na finansowanie, pracowników i współpracę MTK z instytucjami zagranicznymi. Nie wiadomo również, czy Unia Europejska zdecyduje się na statut blokujący i jakie dokładnie obowiązki nałożyłby on na europejskie firmy oraz instytucje.
Nagroda Sacharowa nie zmienia kompetencji MTK ani nie rozstrzyga sporów dotyczących jurysdykcji sądu. Jest politycznym i symbolicznym wyrazem poparcia Parlamentu Europejskiego dla niezależnego sądownictwa międzynarodowego. Dalszy rozwój sytuacji będzie zależał przede wszystkim od ostatecznego kształtu sankcji USA oraz reakcji państw Unii.
Źródło: Al Jazeera – World, https://www.aljazeera.com/news/2026/10/22/us-sanctioned-icc-wins-sakharov-prize-eus-top-human-rights-award
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna