Bruksela szykuje mapy drogowe dla najszybciej integrujących się kandydatów do UE

Komisja Europejska przygotowuje przełomowe propozycje, które po raz pierwszy mają nadać konkretne ramy czasowe procesowi rozszerzenia Unii. Cztery kraje uznawane za liderów w negocjacjach akcesyjnych – Czarnogóra, Ukraina, Mołdawia i Albania – mogą wkrótce otrzymać indywidualne „mapy drogowe” członkostwa.

Plany te, jak ustaliło POLITICO Europe, mają określać nie tylko zakres niezbędnych reform, ale także przewidywać orientacyjne daty zamknięcia poszczególnych etapów negocjacji. To odpowiedź na narastające obawy, że przeciągający się proces akcesji osłabia wiarygodność UE i wystawia kraje kandydujące na wpływy zewnętrznych rywali, w tym Rosji i Chin.

Najważniejsze fakty

Nowa jakość w procesie rozszerzenia

Dotychczas negocjacje akcesyjne opierały się na otwartym harmonogramie – kraje kandydujące wiedziały, jakie reformy muszą przeprowadzić, ale nie miały pewności, kiedy mogą spodziewać się ich zamknięcia. Nowe plany, o których informują dwaj wysocy urzędnicy Komisji Europejskiej (mówiący pod warunkiem zachowania anonimowości), mają to zmienić. Po raz pierwszy Bruksela ma zobowiązać się do konkretnych terminów, o ile kandydat będzie kontynuował niezbędne reformy.

„Mapy drogowe wyjaśnią dokładnie, czego oczekuje się od każdego kraju kandydującego” – powiedział jeden z urzędników. Dodał, że plany stworzą także zobowiązania dla obecnych państw członkowskich, które muszą jednomyślnie zatwierdzać kolejne etapy procesu.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zapowiedziała już we wrześniowym orędziu o stanie Unii, że kraje, które poczyniły największe postępy, otrzymają ukierunkowane wsparcie. Teraz te zapowiedzi nabierają konkretnego kształtu.

Kto zyskuje, a kto pozostaje w tyle

Spośród dziewięciu oficjalnych kandydatów i potencjalnych kandydatów do UE, tylko cztery kraje zostały uznane za liderów. Czarnogóra, która negocjuje od 2012 roku i ma otwarte wszystkie klastry tematyczne, jest najbliżej członkostwa. Ukraina i Mołdawia, które rozpoczęły negocjacje w 2024 roku, potrzebują jasnej ścieżki, by utrzymać tempo reform mimo wojny i presji politycznej. Albania, po latach opóźnień, wreszcie przyspieszyła prace nad praworządnością.

Pozostałe kraje – Kosowo, Macedonia Północna, Bośnia i Hercegowina – nie otrzymają na razie indywidualnych map drogowych. Dotyczy to również Gruzji, Turcji i Serbii, których proces akcesyjny utknął w martwym punkcie z powodu obaw o demokratyczne standardy i praworządność.

Polityczne tło decyzji

Przyspieszenie procesu rozszerzenia to nie tylko kwestia techniczna, ale także geopolityczna. Unia Europejska, w obliczu napięć ze Stanami Zjednoczonymi, agresywnej polityki Chin i bezpośredniego zagrożenia ze strony Rosji, szuka wzmocnienia swoich wpływów w sąsiedztwie. Przedłużający się proces akcesji sprawia, że kraje kandydujące stają się podatne na naciski zewnętrzne i wewnętrzne rozczarowanie.

„Rozszerzenie pozostaje imperatywem geopolitycznym. Akcesja wymaga jednak czasu” – czytamy w projekcie przeglądu polityki przedakcesyjnej, który ma zostać przedstawiony 6 października. Dokument, przygotowany przez bliskiego doradcę von der Leyen Alexandre’a Adama, proponuje model „stopniowej integracji” – kraje kandydujące miałyby zyskiwać dostęp do unijnych programów i funduszy jeszcze przed formalnym członkostwem.

Co oznacza to dla kandydatów i obecnych członków

Nowe mapy drogowe mają też wymiar wewnętrzny. Unia, pamiętając doświadczenia z Węgrami i regresem demokratycznym pod rządami Viktora Orbána, chce wprowadzić mechanizmy zabezpieczające. W projekcie przeglądu polityki przedakcesyjnej przewidziano możliwość stosowania klauzul nadzwyczajnych i okresów przejściowych, zanim nowi członkowie uzyskają pełnię praw.

Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos wyraziła nadzieję, że nadchodzące tygodnie przyniosą „jesień rozszerzenia” po latach spowolnienia. W dniach 15-16 października przywódcy państw członkowskich mają przeprowadzić strategiczną debatę na ten temat podczas szczytu w Brukseli.

Von der Leyen jeszcze w tym tygodniu uda się z wizytą na Bałkany Zachodnie – spotka się z przywódcami Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej i Kosowa. W programie zabrakło Bośni i Hercegowiny oraz Serbii, które są w trakcie wyborów krajowych.

Co dalej

Dla obywateli krajów kandydujących, w tym setek tysięcy pracowników z Ukrainy i Mołdawii obecnych na polskim rynku pracy, plany te mogą oznaczać większą przewidywalność. Jasne terminy i etapy integracji to sygnał, że perspektywa członkostwa jest realna, a nie tylko deklaracją polityczną. Dla polskich przedsiębiorców i instytucji to z kolei informacja o tym, kiedy i na jakich warunkach kolejne rynki staną się pełnoprawną częścią unijnego systemu gospodarczego i prawnego.

Szczegóły map drogowych mają zostać przedstawione w nadchodzących tygodniach, po uzyskaniu politycznego poparcia ze strony państw członkowskich.

Źródło: POLITICO Europe, https://www.politico.eu/article/eu-membership-action-plans-montenegro-ukraine-moldova-albania/