Polska chce unijnej debaty o interpretacji przepisów wobec uchodźców forsujących granicę

Polska chce, aby państwa Unii Europejskiej wspólnie przedyskutowały, jak interpretować przepisy Konwencji Genewskiej wobec osób, które w sposób zorganizowany i agresywny forsują granicę. Inicjatywa nie dotyczy zmiany prawa, lecz wypracowania wspólnego podejścia do stosowania obowiązujących już regulacji.

Jak podaje RMF24, polska propozycja ma być omawiana podczas posiedzenia ministrów spraw wewnętrznych UE na początku października, a następnie podczas Rady Europejskiej zaplanowanej na 15–16 października.

O jaki przepis chodzi?

Podstawą prawną jest art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej z 1951 roku dotyczącej statusu uchodźców. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady zakazu wydalania lub zawracania uchodźcy (non-refoulement). Z ochrony wynikającej z tego zakazu nie może powoływać się osoba, co do której istnieją podstawy, by uznać ją za groźną dla bezpieczeństwa państwa, w którym przebywa. Przepis obejmuje również osobę prawomocnie skazaną za szczególnie poważne przestępstwo, jeżeli stanowi zagrożenie dla społeczeństwa.

Polska chce, by w unijnej debacie rozważono, jak tę regulację stosować w przypadku zorganizowanego i agresywnego ataku na granicę. Chodzi o sytuacje, gdy migranci nie tyle przekraczają granicę indywidualnie, ile uczestniczą w zorganizowanej, masowej próbie jej sforsowania.

Kontekst: Ceuta i granica polsko-białoruska

Impulsem do podjęcia tematu były wydarzenia w hiszpańskiej Ceucie na początku sierpnia. Doszło tam do masowego napływu migrantów, którzy próbowali przedostać się z Maroka na hiszpańskie terytorium. Część z nich forsowała granicę w sposób zorganizowany.

Po tych wydarzeniach odbyła się nadzwyczajna wideokonferencja ministrów spraw wewnętrznych UE. Wiceminister spraw wewnętrznych Maciej Duszczyk mówił wówczas, że nielegalny wjazd do Unii Europejskiej powinien wykluczać możliwość uzyskania prawa pobytu. Odwoływał się przy tym do doświadczeń Polski z granicy z Białorusią, gdzie od 2021 roku dochodzi do presji migracyjnej, którą polskie władze określają jako zagrożenie hybrydowe.

Polska propozycja łączy więc oba przypadki: południową granicę UE w Ceucie oraz wschodnią granicę Polski.

Stanowisko części państw UE

Polska inicjatywa wpisuje się w apel 22 unijnych przywódców, którzy po wydarzeniach w Ceucie wezwali do pilnej unijnej odpowiedzi. Wśród sygnatariuszy listu znalazł się premier Donald Tusk.

Autorzy pisma ostrzegali: „Nie możemy pozwolić, aby niekontrolowane masowe przekroczenia granic, instrumentalizacja migracji lub inne zagrożenia hybrydowe tworzyły przekonanie, że nielegalny wjazd do Unii Europejskiej jest możliwy, a nielegalne przekroczenie granicy przez migranta może prowadzić do legalnego pobytu”.

List pokazuje, że część państw członkowskich oczekuje zaostrzenia unijnej odpowiedzi na zorganizowane działania przy granicach. Nie przesądza jednak o poparciu wszystkich krajów dla polskiej interpretacji art. 33 ust. 2 ani o wyniku przyszłych rozmów.

Co dalej z propozycją?

Pierwsza formalna okazja do dyskusji ma pojawić się podczas posiedzenia ministrów spraw wewnętrznych UE na początku października. Następnie kwestie migracyjne mają zostać omówione podczas posiedzenia Rady Europejskiej 15 i 16 października.

Na tym etapie nie wiadomo, czy państwa członkowskie zgodzą się na wspólne wytyczne, zmianę praktyki interpretacyjnej czy jedynie dalsze analizy prawne. Nie ma również informacji, aby sama polska propozycja już zmieniła zasady rozpatrywania wniosków o ochronę międzynarodową.

Co pozostaje niejasne

Najważniejsze pytanie dotyczy tego, jak miałoby wyglądać zastosowanie przepisów w praktyce. Zorganizowane forsowanie granicy może być oceniane przez państwa jako zagrożenie bezpieczeństwa, ale każda decyzja dotycząca konkretnej osoby musi uwzględniać jej indywidualną sytuację oraz wymogi prawa międzynarodowego.

Nie jest też przesądzone, czy unijna dyskusja doprowadzi do formalnej zmiany interpretacji. Na razie potwierdzona jest przede wszystkim polska inicjatywa skierowania sprawy pod obrady UE oraz planowany kalendarz spotkań. Czytelnicy powinni odróżniać zapowiedź debaty od przyjętej zmiany prawa.

Źródło: RMF24 – Polska, https://www.rmf24.pl/fakty/polityka/news-ue-zmieni-interpretacje-przepisow-ws-uchodzcow-to-polska-ini,nIdn,1016560

Datos clave