Spór o dyplomację UE. Kaja Kallas odpiera plany przebudowy unijnej służby zagranicznej

Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas prowadzi zakulisowe działania przeciwko planom głębokiej przebudowy Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, podało POLITICO. Według portalu jej otoczenie przekonuje stolice państw członkowskich, że słabości unijnej polityki zagranicznej wynikają przede wszystkim z jednomyślności przy podejmowaniu decyzji i z niedostatecznego stosowania obecnych traktatów, a nie z samej konstrukcji instytucji.

Sprawa jest istotna także dla polskich czytelników, bo dotyczy zdolności UE do szybkiego reagowania na wojnę Rosji przeciwko Ukrainie, presję ze strony USA, konflikty na Bliskim Wschodzie i coraz bardziej asertywną politykę Chin. To obszary bezpośrednio wpływające na bezpieczeństwo, gospodarkę, rynek pracy i pozycję Polski w europejskiej polityce.

Co jest przedmiotem sporu

Europejska Służba Działań Zewnętrznych, znana jako EEAS, działa od około 15 lat i wspiera wysokiego przedstawiciela UE do spraw zagranicznych. Instytucja ma szczególną pozycję: pracuje na styku Rady UE, gdzie decyzje podejmują państwa członkowskie, oraz Komisji Europejskiej, która prowadzi wiele zewnętrznych programów i polityk sektorowych.

Według POLITICO francusko-niemiecki dokument roboczy przewiduje przeniesienie znacznej części personelu EEAS do Komisji Europejskiej. Autorzy takiego kierunku mają argumentować, że reforma mogłaby usprawnić politykę zagraniczną UE. Otoczenie Kallas ma jednak obawiać się, że w praktyce zwiększyłoby to wpływ Komisji kierowanej przez Ursulę von der Leyen na obszar nadzorowany przez wysoką przedstawicielkę.

Kallas po spotkaniu ministrów spraw zagranicznych UE w Wicklow w Irlandii powiedziała dziennikarzom: „If I have somebody above me who is actually deciding, then it doesn’t work”. Zaznaczyła też, że według niej „większość” ministrów spraw zagranicznych była przeciwna zmianie instytucjonalnej.

Najważniejsze fakty

Nowa sekretarz generalna i konsultacje w stolicach

Z relacji POLITICO wynika, że ważną rolę w działaniach Kallas odgrywa Kajsa Ollongren, nowa sekretarz generalna EEAS. Ma ona objeżdżać stolice państw UE i zbierać opinie rządów na temat możliwych zmian w służbie dyplomatycznej.

Portal podaje, że Ollongren ma przedstawić pracownikom EEAS wnioski z tych rozmów podczas spotkania wewnętrznego. Według anonimowych urzędników cytowanych przez POLITICO rozważane jest także powołanie grupy doradczej określanej jako „rada starszych”, która miałaby pracować nad propozycjami reform wewnętrznych.

W tym gronie mieliby pojawić się doświadczeni urzędnicy EEAS, w tym była sekretarz generalna Belén Martínez Carbonell oraz Charles Fries. Te informacje pochodzą jednak z relacji opartej na anonimowych źródłach, dlatego należy traktować je jako opis trwających rozmów, a nie jako oficjalnie ogłoszony plan.

Jednomyślność czy struktura instytucji

Sednem sporu jest pytanie, czy UE potrzebuje przebudowy instytucjonalnej, czy raczej sprawniejszego podejmowania decyzji w obecnych ramach. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa UE co do zasady wymaga jednomyślności państw członkowskich. W praktyce oznacza to, że jedno państwo może blokować wspólne stanowisko lub decyzję.

Według POLITICO w ostatnich latach ten problem był szczególnie widoczny przy decyzjach dotyczących wsparcia dla Ukrainy. Kallas ma przekonywać, że bez zmiany sposobu głosowania sama reorganizacja EEAS nie rozwiąże najważniejszych problemów.

Równolegle 11 stolic, w tym Paryż i Berlin, podpisało list do Kallas w sprawie bardziej efektywnego podejmowania decyzji w polityce zagranicznej UE. Dokument ma dopuszczać selektywne stosowanie głosowania większością kwalifikowaną w sprawach zagranicznych i bezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak automatycznej zmiany zasad — taka debata jest politycznie wrażliwa, bo dotyczy wpływu państw członkowskich na najważniejsze decyzje międzynarodowe.

Dlaczego to ważne dla Polski

Dla Polski spór o EEAS nie jest wyłącznie techniczną dyskusją w Brukseli. Od skuteczności unijnej dyplomacji zależy tempo uzgadniania sankcji, wsparcia dla Ukrainy, wspólnych stanowisk wobec Rosji oraz reakcji na kryzysy wpływające na ceny energii, handel i bezpieczeństwo granic.

Znaczenie ma również budżet. POLITICO wskazuje, że Berlin naciska na ograniczanie kosztów funkcjonowania UE w trakcie rozmów o kolejnym wieloletnim budżecie. Jeśli reforma służby dyplomatycznej zostanie powiązana z oszczędnościami, może to mieć wpływ na obsadę, strukturę delegatur UE i sposób prowadzenia unijnej polityki za granicą.

Dla pracowników administracji, organizacji międzynarodowych, firm działających na rynkach zagranicznych i osób śledzących unijne konkursy oraz stanowiska w instytucjach UE ważne będzie, czy ewentualne zmiany pozostaną organizacyjne, czy doprowadzą do realnego przesunięcia kompetencji między EEAS, Radą UE i Komisją.

Co pozostaje niejasne

Na tym etapie nie ma potwierdzenia, że francusko-niemieckie propozycje zostaną formalnie przyjęte. Nie wiadomo też, jaki wariant reformy poprą poszczególne państwa członkowskie i czy debata obejmie zmianę zasad głosowania w polityce zagranicznej.

Najbliższe tygodnie powinny pokazać, czy konsultacje prowadzone przez kierownictwo EEAS doprowadzą do własnej propozycji reformy. Kluczowe będzie też to, czy stolice UE uznają argument Kallas, że problemem jest przede wszystkim jednomyślność i wykonanie obecnych traktatów, czy poprą głębszą przebudowę unijnej służby zagranicznej.

Źródło: POLITICO Europe, https://www.politico.eu/article/inside-kaja-kallas-fightback-against-eu-diplomatic-service-overhaul-plans-external-action-service/