Nowe uprawnienia PIP przynoszą pierwsze efekty. Ponad sto kontroli i setki skarg w miesiąc

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy, które weszły w życie 8 lipca 2026 roku, już przynoszą wymierne efekty. W ciągu pierwszego miesiąca obowiązywania przepisów do PIP wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących nieprawidłowego wyboru cywilnoprawnej formy zatrudnienia. Inspektorzy przeprowadzili ponad 100 kontroli i wydali 121 pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Najważniejsze fakty

Skuteczność nowych przepisów – ostrożny optymizm związkowców

Sebastian Koćwin, wiceprzewodniczący OPZZ, ocenia pierwszy miesiąc działania nowych regulacji jako „ostrożnie optymistyczny”. Jak podkreśla w rozmowie z Interią, ustawa okazuje się w miarę skuteczna, choć związkowcy liczyli na jeszcze szersze uprawnienia dla inspekcji.

• Zauważamy dużą świadomość obywateli – cała debata dotycząca dualnego rynku pracy i potrzeby jego uporządkowania spowodowała, że ludzie zainteresowali się tematem i lepiej znają swoje prawa, a nowe przepisy zadziałały jak „bat” na tych pracodawców, którzy do tej pory nadużywali zatrudnienia na „śmieciówkach” – mówi Koćwin.

Dane PIP pokazują, że już od początku roku liczba skarg dotyczących nieprawidłowego zawarcia umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług wzrosła trzykrotnie w porównaniu z rokiem poprzednim – z 619 do 1794. Należy jednak zaznaczyć, że skargi złożone przed wejściem nowych przepisów nie mogą być rozpatrywane w oparciu o nowe regulacje.

Pracodawcy dostosowują się jeszcze przed kontrolą

Interesującym zjawiskiem jest fakt, że w 201 przypadkach pracodawcy sami zmienili umowę cywilnoprawną na umowę o pracę jeszcze przed zakończeniem kontroli i wydaniem przez inspektora środków prawnych. Zdaniem związkowców to dowód na prewencyjny sukces ustawy.

• Pozytywnym sygnałem jest to, że w wielu przypadkach to sami pracodawcy chcieli przekształcenia umów, co dowodzi, że ustawa skutecznie porządkuje i ogranicza patologie na rynku pracy – ocenia Sebastian Koćwin.

Prawnicy potwierdzają, że świadomość wśród firm jest wysoka. Bartosz Tomanek, partner i adwokat w PCS Paruch Stępień Kanclerz, przyznaje, że klienci od dłuższego czasu przygotowywali się do zmian. Najczęściej zgłaszają się z prośbą o weryfikację zapisów umów B2B oraz zleceń.

• Dopiero po rozmowie i wskazaniu, że największym wyzwaniem wcale nie jest umowa, lecz faktyczny sposób współpracy ze zleceniobiorcami czy kontraktorami B2B, bardzo często decydują się na audyt również w tym zakresie – mówi Tomanek.

Rygorystyczne podejście PIP do kontroli

Mimo że skala przeprowadzonych dotychczas kontroli jest niewielka w skali kraju, eksperci wskazują na wyraźny kierunek działań inspekcji. Na ponad 100 kontroli inspektorzy wydali 121 pisemnych zaleceń zmiany umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.

• Jest dość oczywistym, że PIP podchodzi do tego tematu bardzo rygorystycznie – ocenia Bartosz Tomanek.

Dla inspektorów kluczowe znaczenie będą mieć zeznania uzyskane od kontraktorów, zleceniobiorców oraz ich współpracowników. PIP będzie weryfikować, jak faktycznie wygląda współpraca w codziennym wydaniu – czy są polecenia służbowe, kto decyduje o czasie i miejscu świadczenia usług, czy współpracownik ponosi ryzyko gospodarcze i czy jest częścią struktury organizacyjnej.

Interpretacje indywidualne – PIP kwestionuje stanowiska firm

Od 8 lipca Główny Inspektor Pracy wydał 7 decyzji w sprawie interpretacji indywidualnych dotyczących wyboru podstawy zatrudnienia. W 5 przypadkach zakwestionował stanowisko wnioskodawców, uznając, że właściwym wyborem jest stosunek pracy, a nie umowa cywilnoprawna. Tylko w 2 przypadkach uznał za prawidłowe stanowisko firm.

Co dalej? Praca platformowa i narzędzie IT

Związkowcy podkreślają, że dla pełnego skutku zmian konieczne jest jak najszybsze wdrożenie przepisów dotyczących pracy platformowej. Brak regulacji w tym obszarze pozostawia lukę, którą wykorzystują niektóre platformy, takie jak Pyszne.pl.

Punktem zwrotnym dla skuteczności PIP ma być także wyposażenie inspekcji w narzędzie IT łączące dane z PIP, Krajowej Administracji Skarbowej i ZUS. Pozwoli ono na skuteczniejsze wykrywanie nieprawidłowości w zatrudnieniu.

Dla pracowników oznacza to realną szansę na przekształcenie „śmieciówek” w umowy o pracę z pełnymi świadczeniami. Pracodawcy muszą natomiast liczyć się z rosnącą liczbą kontroli i koniecznością dostosowania form zatrudnienia do rzeczywistego charakteru współpracy.

Źródło: Interia Biznes – https://biznes.interia.pl/praca/news-nowe-uprawnienia-pip-w-akcji-setki-skarg-i-pierwsze-poleceni,nId,23532175