Premier Grecji wzywa UE do nowych narzędzi w obliczu instrumentalizacji migracji

Bezpieczeństwo granic Unii Europejskiej wymaga nowych, nadzwyczajnych rozwiązań prawnych i operacyjnych. Do takich wniosków dochodzi w swojej analizie premier Grecji Kyriakos Mitsotakis, zwracając uwagę na problem instrumentalizacji migracji przez państwa i podmioty niepaństwowe.

Wystąpienie greckiego szefa rządu wskazuje, że obecne środowisko bezpieczeństwa w Europie uległo fundamentalnej zmianie. Oprócz tradycyjnych zagrożeń militarnych i cyberataków, państwa członkowskie coraz częściej mierzą się z presją hybrydową. Polega ona na celowym wywoływaniu lub amplifikowaniu przepływów ludności w celu testowania odporności unijnych granic i osłabiania wewnętrznej spójności wspólnoty.

Najważniejsze fakty

Wydarzenie | Szczegóły
— | —
Autor stanowiska | Kyriakos Mitsotakis, premier Grecji
Główny problem | Instrumentalizacja migracji jako presja hybrydowa
Wskazane przypadki | Grecja (2020), Litwa, Polska i Łotwa (2021), Ceuta
Oczekiwane działania | Nowe ramy prawne UE na wypadek masowego napływu

Ograniczenia obecnych mechanizmów unijnych

Przyjęty przez Unię Europejską Pakt o Migracji i Azylu wprowadził mechanizmy solidarności i elastyczności proceduralnej, jednak zostały one zaprojektowane z myślą o sytuacjach o charakterze tradycyjnym i możliwym do opanowania. W ocenie greckiego premiera narzędzia te okazują się niewystarczające, gdy napływ uchodźców i migrantów ma charakter nagły, masowy oraz skoordynowany.

W takich warunkach natychmiastowe zastosowanie standardowych procedur azylowych staje się niezwykle trudne lub wręcz niemożliwe. Nadmierne obciążenie systemów krajowych grozi ich paraliżem, co bezpośrednio uderza w zaufanie obywateli oraz stabilność strefy Schengen.

Doświadczenia granic wschodnich i południowych

Zjawisko to nie ma charakteru hipotetycznego. Podobne scenariusze miały już miejsce w przeszłości na różnych odcinkach granic zewnętrznych Wspólnoty. Grecja zmierzyła się z masową presją na lądowej granicy z Turcją w regionie Ewros w 2020 roku.

Analogiczne kryzysy dotknęły również Litwę, Polskę i Łotwę na ich granicach z Białorusią w 2021 roku, a także hiszpańską enklawę Ceuta. W każdym z tych przypadków ruchy ludności liczyły w ciągu kilku dni dziesiątki tysięcy osób, co wyraźnie przekraczało standardowe możliwości operacyjne państw frontowych.

Propozycje dedykowanych ram nadzwyczajnych

W obliczu powtarzalności takich kryzysów konieczne jest uzupełnienie unijnego prawa o dedykowany mechanizm reagowania kryzysowego. Kryteria jego aktywacji powinny łączyć wskaźniki ilościowe, takie jak skala i tempo napływu migrantów względem krajowych zdolności, z elementami jakościowymi, w tym dowodami na udział państw trzecich lub zorganizowanych grup przestępczych.

W ramach takiego reżimu nadzwyczajnego państwa członkowskie mogłyby tymczasowo i pod warunkiem zachowania rygorystycznych zabezpieczeń prawnych stosować bardziej elastyczne procedury, w tym przyspieszone procesy rozpatrywania wniosków lub czasowe wstrzymanie przyjmowania nowych zgłoszeń w sytuacjach ekstremalnych.

Perspektywa dla unijnych państw członkowskich

Dla odbiorców w Polsce i innych krajach Unii debata ta ma bezpośrednie znaczenie praktyczne, ponieważ dotyka kwestii szczelności granic zewnętrznych oraz podziału odpowiedzialności między państwami członkowskimi. Wprowadzenie jasnych kryteriów solidarności operacyjnej, finansowej i technicznej ma na celu odciążenie państw frontowych ponoszących główny ciężar ochrony wspólnego obszaru.

Wszelkie modyfikacje procedur azylowych muszą jednak pozostać zgodne z prawem unijnym, Kartą Praw Podstawowych oraz zasadą non-refoulement, równoważąc wymóg skutecznej ochrony granic z poszanowaniem praw człowieka.

Źródło: POLITICO Europe, https://www.politico.eu/article/greece-kyriakos-mitsotakis-eu-tools-weaponized-migration/

Datos clave