Tadeusz Kościuszko, polski bohater narodowy i uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, pozostawił po sobie testament, który miał na celu wyzwolenie i edukację niewolników Thomasa Jeffersona. Ten gest, postrzegany jako moralne wyzwanie dla amerykańskiego ojca założyciela, do dziś budzi kontrowersje i jest przedmiotem debat historyków. Niespełnienie ostatniej woli Kościuszki rzuca cień na dziedzictwo Jeffersona i jego deklarowane ideały wolności.
Początki znajomości Kościuszki i Jeffersona
Tadeusz Kościuszko i Thomas Jefferson spotkali się po raz pierwszy w 1780 roku, podczas wojny o niepodległość USA. Kościuszko, wybitny inżynier wojskowy, szybko zyskał uznanie. Ich bliższa znajomość rozwinęła się w 1797 roku, gdy Kościuszko, po uwolnieniu z rosyjskiego więzienia, udał się do Filadelfii. Jefferson, ówczesny wiceprezydent, często spotykał się z Polakiem, opisując go jako „najczystszego syna wolności, jakiego kiedykolwiek znałem, i to wolności, która ma służyć wszystkim, a nie tylko nielicznym czy bogatym”.
Moralne wyzwanie Kościuszki
W 1798 roku, przed opuszczeniem Ameryki na stałe, Kościuszko poprosił Jeffersona o nietypową przysługę. Zostawił mu swój majątek zgromadzony w USA, z prośbą, aby po jego śmierci został on przeznaczony na wyzwolenie i edukację niewolników Jeffersona. Kościuszko był zagorzałym przeciwnikiem poddaństwa i niewolnictwa, co podkreślał również w swojej służbie wojskowej, celowo wybierając czarnoskórego żołnierza na swojego adiutanta. To żądanie było nie tylko aktem humanitaryzmu, ale także symbolicznym przypomnieniem o amerykańskich ideałach, za które Kościuszko ryzykował życie.
Niespełniony testament i spór historyków
Kościuszko zmarł w Szwajcarii w 1817 roku. Dwa lata później, w maju 1819 roku, Jefferson stanął przed sądem w Wirginii z testamentem przyjaciela. Oświadczył, że sam nie jest w stanie wykonać ostatnich życzeń Kościuszki i poprosił sąd o wyznaczenie innego wykonawcy. Mimo wcześniejszych zapewnień Jeffersona, testament Kościuszki nigdy nie został spełniony. Dopiero w 1852 roku, po dziesięcioleciach sporów prawnych, Sąd Najwyższy USA przyznał majątek spadkobiercom Kościuszki w Europie.
Debata historyków na temat decyzji Jeffersona jest żywa do dziś. Henry Wiencek, autor krytycznej biografii Jeffersona, uważa, że Jefferson nie chciał wyzwolić swoich niewolników, ponieważ byli dla niego cenniejsi niż pieniądze z testamentu. Wykonanie woli Kościuszki zniszczyłoby jego luksusowy styl życia i status wśród elity ekonomicznej stanu, który opierał się na niewolnictwie.
Innego zdania jest historyczka i profesor prawa Harvardu, Annette Gordon-Reed. Twierdzi ona, że krytycy Jeffersona nie doceniają prawnych trudności jego pozycji. Gordon-Reed wskazuje, że Kościuszko sporządził inne testamenty w Europie po opuszczeniu USA, a Jefferson, jako doświadczony prawnik, przewidział lata sporów sądowych. Dodaje, że Jefferson miał wtedy 75 lat i nie chciał brać na siebie takiego problemu w podeszłym wieku.
Z kolei Alex Storozynski, dziennikarz i historyk, ekspert od życia Kościuszki, uważa, że istnienie innych testamentów było jedynie wymówką dla Jeffersona. Według niego, gdyby Jefferson wykonał ostatnią wolę Kościuszki, znalazłby się na czele rodzącego się w kraju ruchu abolicjonistycznego, a on unikał takiej pozycji.
Najważniejsze fakty
| Fakt | Opis |
|---|---|
| Cel testamentu Kościuszki | Wyzwolenie i edukacja niewolników Thomasa Jeffersona. |
| Data śmierci Kościuszki | 1817 rok (Szwajcaria). |
| Decyzja Jeffersona | Zrezygnował z wykonania testamentu, powołując się na trudności prawne. |
| Rozstrzygnięcie sprawy | Po dziesięcioleciach sporów, majątek Kościuszki przyznano spadkobiercom w Europie (1852). |
Znaczenie dla polskiego czytelnika
Ta historia ma szczególne znaczenie dla polskich czytelników Praca Gazeta, ponieważ ukazuje rolę Tadeusza Kościuszki w kontekście kluczowych wydarzeń historycznych USA i jego niezłomne zaangażowanie w ideały wolności i równości. To przypomnienie o tym, jak polski bohater narodowy, którego pomnik stoi dziś w Waszyngtonie, postawił moralne wyzwanie jednemu z ojców założycieli Ameryki. Podkreśla to również dylematy moralne epoki oraz skomplikowane dziedzictwo postaci historycznych, które, mimo wielkich zasług, mierzyły się z własnymi sprzecznościami. Historia ta uczy, że ideały wolności często napotykały na przeszkody, nawet ze strony tych, którzy je deklarowali.
Źródło: Deutsche Welle English, https://www.dw.com/en/the-moral-test-us-founding-father-thomas-jefferson-failed/a-77833752?maca=en-rss-en-all-1573-xml-mrss
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna